Người thiền sư già ngừng thuyết pháp, uống ngụm trà, chậm chạp để cái ly xuống bàn, đôị mắt mơ màng nhìn ra cổng tam quan, bên ngoài, buổi chiều chớm thu miền Bắc Mỹ chầm chậm xuống nghiêng lưng đồi.       

- Hình như thầy đang đợi ai? Người tín nữ trẻ ngồi dưới sàn chánh điện e dè hỏi.    

- Ồ thầy đang đợi buổi chiều.

- Thầy đợi buổi chiều? Người tín nữ hỏi lại với vẻ ngạc nhiên.

- Ồ không, thầy muốn nói là thầy muốn nhìn buổi chiều.

Nhà sư trả lời như vừa trở về với thực tại sau một cơn mơ.

- Hay là thầy ngừng giảng ở đây, tụi con vào giúp mấy chị làm công quả, nấu cơm đãi khách, trời cũng đã chiều rồi.

- Ơ`! thầy cám ơn, thầy cần đi ra ngoài một lát, nhớ nói với Hạnh Ngộ công phu buổi chiều.

Người thiền sư già cẩn thận, bước xuống từng bậc thang dẫn xuống chân đồi.

- Bạch thầy! Tiếng nói trong trẻo của một chú tiểu vang lên phía sau.

- Chuyện gì đó Hạnh Ngộ?. Nhà sư dịu dàng quay lại nhìn chú tiểu chờ đợi.

- Dạ, con mang giầy, áo ấm cho thầy mặc kẻo chiều lạnh.

Người thiền sư khoác chiếc áo ấm lên người, ngồi xuống bậc tam cấp chót, cột lại đôi giầy.

- Con về phụ làm cơm đãi khách thập phương. Nhớ công phu chiều.

- Dạ, con nhớ.

Người thiền sư gìà đứng dậy đội chiếc nón ấm lên đầu lần bước về hướng bờ sông, dòng sông Shenandoah đầu thu nước trong như ngọc, đầy những chiếc lá vàng trôi lượn lênh đênh, dưới gốc cây maple to lớn một chiếc ghế được đóng trên hai rễ cây lồi trên mặt đất vạt bằng, lưng dựa được đóng vào thân cây vững chắc, người thiền sư già cúi xuống phủi phủi những chiếc lá vàng, chịu tay vào đầu gối ngồi xuống thở nhẹ. Bên kia sông, thành phố Harbors Ferry chìm trong rừng thu rực rỡ muôn màu, nóc giáo đường nhọn hoắc vươn cao ngạo nghễ với thời gian, thành phố đầy lịch sử, đã từng đánh dấu một giai đoạn thăng trầm của nước Mỹ. Năm 1859 John Brown một người da trắng, đứng lên bạo động, đòi trả lại tự do cho những người nô lệ da đen. Chiếm thành phố không được, 48 giờ bị bắt và bị treo cổ 2 ngày sau tại CharleTown cách đây hơn mười dặm. Vào thời Civil War thành phố đổi chủ 5 lần giữa Nam và Bắc quân, vì vị thế chiến lược của những ngọn đồi xung quanh. Nam quân muốn chiếm nơi nầy để làm bàn đạp, uy hiếp Washington DC. Bắc quân muốn giữ với bất cứ giá nào, kết quả trận Antidem xảy ra cách đây khoảng hơn 7 dặm, giữa ruộng bắp, vỏn vẹn trong một ngày, 24 ngàn người của hai bên, vừa chết vừa bị thương, có lẽ đây là một trận chiến đẫm máu nhất trong lịch sử. Sau chiến tranh thành phố không người ở, được giữ nguyên không thay đổi, dầu là một viên gạch, cho đến ngày hôm nay.

Tất cả đều bắt đầu từ cái nghiệp, cái duyên. Buổi chiều đầu thu năm 1990, từ Pennsylvania hối hả trở về Arlington Virginia, người đệ tử đề nghị đi đường tắt về cho kịp giờ cúng Hạ, hai người đã đi lạc đến Harbors Ferry.Trong khi người đệ tử tìm phương hướng trên bản đồ, vị thiền sư già lần đầu tiên, từ trên núi cao nhìn xuống, nơi con sông Shenandoah và sông Potomac gặp nhau để cùng chảy ra biển, lòng bỗng chùn xuống, hòa lẫn với thiên nhiên, Black oak, White oak, Maple,Tulip grove đỏ vàng rực rỡ, Evergreen xanh thẫm nổi bật, trộn lẫn như một bức tranh tuyệt vời. Thung lũng Shenandoah và dòng sông cùng tên như con rắn muôn màu uốn lượn chạy ngút tận chân trời.

- Thầy nghe hình như có tiếng chuông chùa vang vọng đâu đây.

- Chỗ nầy đồng không mông quạnh làm gì có chùa mà có tiếng chuông thầy, thôi thầy lên xe mình chạy lẹ về chắc còn kịp cúng Hạ.

- Trễ rồi con, mình vẫn còn dịp để cúng Hạ, không cần vội vàng nữa! Thầy muốn ở lại đây giây lát, để nghe tiếng chuông chùa. Con không hiểu đâu, tiếng chuông tự tâm của thầy.

Người thiền sư ngồi xuống dưới gốc cây, lưng thẳng đứng, mắt nhắm nghiền, tâm tư lặng chìm giữa cõi hư vô……..

- Quo ác…quo ác… ó ó..quo ác…quo ác…

- Con gì kêu mà ồn quá vậy con?

- Chim kêu thầy

- Ở đâu vậy?

- Dưới đầm kìa, gìống như con cò, hay con vạc, nhưng mà nó to hơn nhiều thầy

- Ờ thầy thấy rồi. Không phải đâu con, đó là con Hạc, bạch Hạc

- Sao thầy biết? Thầy đã thấy nó bao giờ chưa?

- Chưa, thầy chỉ thấy trong hình ảnh, đây là lần đầu tiên thầy thấy thật ngoài đời, Hạc là một loài chim quí, mang nhiều huyền thoại, có thể làm một nhịp cầu nối liền giữa cõi tục tầm tiên, những bậc chân tu đắc đạo đều cỡi Hạc về trời đó con. Chiều nay lạc bước đến đây, thầy đã nghe tiếng chuông chùa vang động thinh không, Bạch Hạc về trần nhẩy muá kêu vang, thầy không cho đây là một sự trùng hợp, mà là hạnh ngộ giữa nghiệp và duyên, thầy mang nghiệp cả đời, đi qua khắp nẻo bây giờ không tìm mà gặp giữa cõi trần vô độ, vô lượng, thôi mình về đi con chiều rồi. Hai thầy trò bước lên xe. Buổi chiều bãng lãng dưới chân đồi, dòng sông mờ mờ trắng đục hơi sương, hai con bạch Hạc tung cánh buông tiếng kêu rời rạc, đôi chân duỗi dài thanh thoát, dợm bóng trời chiều như bức tranh thủy mạc.

Sau năm năm vận động, thật nhiều cố gắng, Phật Tổ độ trì, một ngôi chùa nhỏ tuyệt đẹp được dựng lên giữa lưng chừng đồi, ngó xuống dòng sông Shennadoah, bên hông chùa có một cái đầm nhỏ, mùa mưa nước lớn tràn vào đọng lại, cái đầm được bao bọc bởi rừng cây vắng vẻ. Đầu thu từng đàn chim đủ loại từ miền Bắc xa xôi trốn lạnh xuôi về Nam, có lẽ vì mỏi mệt, nên dừng lại nơi cái đầm nầy nghỉ chân, tìm mồi để ăn lấy sức, rồi lại lên đường. Trong số đó có hai con bạch Hạc cao lớn, nếu nó đứng thẳng cao khoảng đầu người. Khi người thiền sư lạc bước đến đây, nhìn con Hạc trống phùn chớp màu, xòe đuôi xoay vòng tròn chợt búng mình lên cao, dang đôi cánh rộng, trắng ngần, từ từ đáp xuống, như một thiếu nữ đang vũ điệu Balley, người thiền sư đã hiểu được, tại sao loài chim quí nầy có duyên với Phật, nhìn Hạc múa lòng mình nhẹ nhàng, nhìn Hạc bay thấy một trời thanh tịnh.

Năm trước có một con Hạc màu vàng, hoàng Hạc về đây đậu lại, thật sự nó không hẳn là màu vàng mà là màu gạch cua, con Hoàng Hạc không nhảy múa chỉ đứng lặng lẽ bên đầm, dáng dấp như đang đơị chờ, Hoàng Hạc chờ đợi ai đây? Lưu Thần Nguyễn Triệu? duyên tiên chỉ có một lần, đời người ngắn ngủi như bóng Hạc qua trăng. Ngày đầu trong mùa, khi đàn Hạc về, bay lượn một vài lần quanh đầm rồi mới đáp xuống, cũng như buổi chiều bay đi, đàn Hạc vòng lượn, người thiền sư già thấy lòng mình hụt hẫng, bâng khuâng, khi cánh Hạc mờ xa khuất tận chân trời, năm sau Hạc vàng có trở lại? người thiền sư thở dài.

Hơn hai mươi năm tu, hơn sáu mươi tuổi đời khổ hạnh, bao lần thọ giới tì kheo, bao nhiêu thẹo ngang dọc trên đầu, dấu tích của những lần thử thách, để đi dần về cõi vô diệt, vô sinh. Người thiền sư già đã lên đến chức Đại Đức, lòng phải phẳng như mặt hồ, chuyện trần ai nhẹ tựa khói sương, nhưng không, gần cuối cuộc đời, người thiền sư già đã nhận thức được, câu kinh và cõi thiền chỉ có thể làm dịu bớt những cơn đau, trong thâm tâm đã chấp nhận, mình không thể nào là một Đại Đức, mà đơn thuần, chỉ có thể là một thiền sư, cuộc đời qua quá nhiều biến cố, những khổ đau của riêng mình không diệt được, thì làm sao cứu độ chúng sinh.

Buổi chiều, người thiền sư gìà ra ngồi bên bờ đầm, nhìn xuống dòng sông, có những chiếc lá thu vàng trôi mênh mang, để lòng thiền định, nhìn cánh Hạc vàng vút lên không, bỏ lại tiếng kêu u buồn đơn lẻ, giữa cõi thiền mộng và thực, người thiền sư già thấy mình bay theo hạc về nơi phương trời cũ, có quê hương, có vợ con, có chiến hữu, và những vết chém hằn xuống giữa con tim, tiếp tục chảy máu, tất cả còn nguyên vẹn như mới ngày hôm qua…..

Sáng ngày 29 tháng 4 năm 1975, tiểu đoàn 2 trung đoàn 48 của Đạo đang đóng ở rừng cao su Trà Võ phía bắc Gò Dầu Hạ, thuộc tỉnh Tây Ninh. Tin tức gởi về, khắp nơi lần lượt thất thủ, tinh thần sĩ quan và binh sĩ của tiểu đoàn có phần dao động nhưng quân số tiểu đoàn vẫn còn đầy đủ, trước đó đêm đêm vẫn bị pháo kích, nhưng không bị một thiệt hại nào, vì Đạo rất cẩn thận, chiều nào cũng vậy, cho lính ăn cơm sớm, khi trời sụp tối là Đạo cho tiểu đoàn di chuyền qua phải, hay qua trái vài trăm thước cho các đại đội bung ra căng dây kẽm gai gài mìn đào hầm rồi mới đi ngủ, đến tối Việt cộng pháo kích hay bò vào thổi B40 quấy phá nơi vị trí cũ của tiểu đoàn đóng vào buổi chiều, chẳng có ma nào ở đó, lần nào Việt cộng cũng lãnh đủ, cách đây hai ngày Việt cộng tấn công tiểu đoàn, không phải tiểu đoàn bị thiệt hại nặng làm cho Đạo phải bận tâm suy nghĩ, nhưng có một điều lạ lùng, cả đời quân ngũ, Đạo chưa từng thấy. Việt cộng có khùng đâu mà không biết, đây là một tiểu đoàn thiện chiến trong tư thế phòng thủ, mà dám mang chỉ có một đại đội để tấn công, cả tiểu đoàn của Việt cộng chưa chắc dám làm chuyện nầy, phục kích, hay quấy phá khi tiểu đoàn đang di chuyển thì có thể, nhưng sao lại tấn công, ngay cả khi dẫn quân vào, họ không biết đội hình của tiểu đoàn, nơi đóng quân, dò dẫm mà đi, khi đạp phải mìn và trái sáng của đại đội 3 Việt cộng chạy dạt qua đại đội 2, chưa đầy 30 phút trận chiến kết thúc, đại đội chỉ huy tiểu đoàn không cần bắn một viên đạn yểm trợ, xác để lại tất cả là chủ lực miền, không phải bộ đội chính quy Bắc Việt, chuyện gì làm cho họ tuyệt vọng.

Sáng nay khi người lính Ban hai, đạp xe đạp giả dân ra chợ Trà Võ thám sát tình hình trở về cho biết, cả một đoàn xe công voa của Việt cộng từ hướng tỉnh lỵ Tây Ninh trên đường về Sài Gòn, ngừng lại ngay đồn địa phương quân Trà Võ, phát loa kêu gọi, nếu trong đồn không bắn, họ sẽ không bắn, chỉ mượn đường đi thôi. Đồng lúc tiểu đoàn cũng nhận được lệnh trực tiếp từ Tư lệnh Sư đoàn, bằng mọi phương tiện, mọi giá tiểu đoàn phải điều động về Củ Chi, bộ chỉ huy sư đoàn đang bị áp lực nặng nề. Đạo đã hiểu tất cả, lính chũ lực miền của Việt cộng, chỉ là những con thiêu thân, được lệnh cầm chân tiểu đoàn chờ đại quân Bắc Việt đi thẳng về tiến chiếm Củ Chi. Đạo ra lịnh cho tất cả sĩ quan về bộ chỉ huy tiểu đoàn họp trong vòng nửa giờ, sau khi thượng sĩ thường vụ tiểu đoàn báo cáo quân sồ, tiểu đoàn thiếu một đại đội trưởng, không thể chờ đợi Đạo nói thẳng lý do hành quân, và hỏi tất cả sĩ quan ai có ý kiến, những người sĩ quan trẻ lầm lì, dạn dày chiến trận không nói một lời, lệnh lạc rõ ràng, dùng mọi phương tiện, không xe thì đi bộ, ai cũng biết giờ nầy không thể nào ra quốc lộ đi được, Đạo nhìn từng người sĩ quan rồi hỏi.

- Mình bao vây Việt cộng nhiều lần rồi, làm sao họ vượt thoát?

- Dồn quân lại càn qua. Sơn đen, người Tiểu đoàn Phó trả lời

- Đại úy Sơn nói đúng chỉ một con đường là bừa một tác, mình qua truông luôn chắc chắn sẽ có tổn thất, nhưng chỉ còn một dịp chót được chết trong danh dự. B40 mình tịch thu hôm kia chưa đem về trung đoàn anh em chia đều cho hai đại đội, B40 đi trước kế đến lựu đạn, M60 chót, mình càn qua luôn. Đại Đội 2 trái. Đại Đôi 3 phải đi cách Đại Đội 1 trăm thước, 11 giờ zulu, súng đạn, gạo sấy, còn tất cả để lại, tôi dự định mình về đến Củ Chi trưa mai, anh em còn gì muốn hỏi?

- Đại đội 3 thiếu người, xin thiếu tá cho tôi qua đại đội 3, tôi có thể giúp đỡ Thiếu tá hữu hiệu hơn.

Đạo bắt tay người tiểu đoàn phó thật chặt thay cho cái giật đầu

- Ban Thường vụ, và anh em đang bệnh ở lại. Lên máy đầu giờ, tối, khuya, và gần sáng thượng sĩ bắn cho tôi ba chập, nếu không liên lạc được với tiểu đoàn sau 48 giờ Thượng sĩ biết phải làm gì. Đạo gằn từng tiếng.

Đôi mắt người Thượng sĩ già chìm xuống với một chút lo âu, ban thường vụ, cộng thêm anh em bị thương về đơn vị chờ tái khám, khoảng hơn 10 người mà phải ở lại làm công việc của một tiểu đoàn.

- Tôi tin tưởng Thượng sĩ có thể làm được việc nầy, mình không còn con đường nào khác hơn.

- Đạo bước lại thật gần, như chỉ để nói riêng với người thường vụ. Đứng bật thẳng người như một cái lò xo đưa tay lên chào thượng cấp trong tư thế nghiêm, đôi mắt người thượng sĩ già dạn dày chiến trận, long lên, răng cắn lại, cằm bạnh ra nhận lệnh.

- Anh em lấy lại giờ theo tôi, 10 giây nữa là 9 giờ 30 9,8,7,6,5,4,3,2,1. Anh em còn lại 1 giờ rưỡi nữa để về thu xếp, tôi muốn nói với các anh một lần nữa, có thể đây là lần chót chúng ta còn có cơ hội chết trong danh dự, ráng cẩn thận chúc các anh may mắn.

 Đúng 11 giờ trưa zulu, chưa bao giờ có một hoàn cảnh, Đạo phải dẫn tiểu đoàn đi theo đội hình như vậy, có thể ở cấp tiểu đội hay trung đội, chứ tiểu đoàn mà dồn lại, quá nguy hiểm, khó xoay trở để bảo vệ cho nhau, trong giây phút nầy Đạo chỉ biết một điều, khi nào bị bao vây Việt cộng đều dồn quân lại, lựa chỗ nào quân của mình dàn mỏng, tập trung hoả lực, càn qua một lượt rồi đi luôn, nếu cần Đạo sẽ làm như vậy, yếu tố để thành công là bất ngờ và bóng đêm.    

Nói tiếng là đi, thật ra Tiểu đoàn chạy lúp xúp, 7 giờ chiều, chỉ cần vượt qua một cánh đồng nữa là đến xã Lộc Hưng thuộc quận Trảng Bàng. Đaị đội 3 báo cáo trời còn sáng, nếu băng qua đồng trống từ quốc lộ 22 địch có thể nhìn thấy. Đạo cho dừng quân chờ tối. Buổi chiều dường như chậm lại, mặt trời đã lặn nhưng những tia sáng còn dợm trên nền trời. Đạo nhìn được gương mặt của từng người lính, trong tư thế nín thở đợi chờ.

8 giờ 30 tối, tiểu đoàn dừng quân trên một động mả lớn giữa đồng ruộng sau khi ra lệnh phòng thủ, quan trọng nhất là không được nổi lửa, Đạo an tâm cho tiểu đoàn ăn cơm chiều. Ngồi dựa lưng vào tường của một ngôi mộ lớn có xây kim tĩnh được chọn làm Bộ chỉ huy Tiểu đoàn, Đạo dở bản đồ hành quân ra, với một thoáng vui mừng, mình đã đi được non nửa đoạn đường về Củ Chi rồi, may mắn không có một tiếng súng nổ.

- Thôi đừng lo nữa thiếu tá, chắc không có chuyện gì đâu, mời thiếu tá ăn cơm kẻo đói.

- Cơm đâu mà lẹ vậy Lộc? Đạo quay lại hỏi người lính mang máy truyền tin.

- Hồi sáng tụi em đoán, đi kiểu nầy chắc không nấu nướng gì được, gaọ xấy mà ngâm nước lạnh đổ lông ra làm sao ăn nổi, nên tuị em nấu cơm thêm mang theo, biết Thiếu tá nuốt không vào với ba cái thịt mỡ heo kho quân tiếp vụ, nên em có đem theo lon gô mắm ruốc xào bà xã của thiếu tá mang lên kỳ rồi.

- Lộc ăn với anh nghe. Đạo vừa nói vừa vò đầu thằng đàn em với một cử chỉ thân thương.

- Dạ, Thiếu tá ăn đi, em ăn thịt heo kho được rồi.

Lội cả ngày mệt, đói, nhưng chưa ăn hết nửa cà mèn cơm, bồn chồn, lo lắng đã làm cho Đạo cảm thấy no ngang, một tay mở bình tông, đưa lên miệng uống ngụm nước, một tay đẩy cà mèn cơm về phía Lộc đang ngồi chồm hổm dưới nền xi măng nhai vội vã phần cơm của mình

- Sao ăn ít vậy Thiếu tá? Lộc hỏi với giọng ngọng nghệu vì cơm đầy trong miệng

- Ờ, anh no rồi, không ăn được nữa, em ăn dùm anh kẻo bỏ tội, nhiều khi mình không có mà ăn. Lộc đổ hết phần nước thịt kho còn lại quậy cho đều hít hà mấy cái, phần cơm đã hết sạch. Rút dao ra đâm đâm xuống đất lấy cát để rửa cà men, có tiếng khẹt khẹt phát ra từ máy PRC 25. Lẹ như một con sóc, Lộc chồm người về phía trước chụp ống liên hợp đưa lên miệng trã lời : nhận rõ… nhận rõ… chấm dứt.

- Đại đội 2, và 3 báo cáo đã rải quân ra phòng thủ xong, đang cho lính ăn cơm thiếu tá. Đạo gật đầu ra dấu đã hiểu.

- Lộc về tiểu đoàn, lội với anh bao lâu rồi?

- Dạ hơn một năm rồi thiếu tá.

- Ơ` nhanh quá, mới đây mà đã hơn một năm rồi! Đạo nói nhỏ, đôi mắt không rời người lính trẻ đang ngồi rửa cà mèn bằng cát với một niềm hãnh diện. Mới như hôm qua, nhớ cái ngày Trung sĩ Nhàn, người hạ sĩ quan an ninh tiểu đoàn dẫn Lộc vào trình diện để phân phối về Đại đội.

- Sao không giữ thằng nầy lại mang máy, thiếu tá cần người mà, thằng đệ tử của ông bị gãy xương chân, được phân loại hai, có thể giải ngũ hay chỉ làm việc nhẹ ở trung đoàn, không lội nổi nữa đâu mà ông chờ. Nhàn nói.

- Anh cần một thằng dày dạn một chút, thằng nầy mới quá, đụng chuyện nó chạy sảng anh cũng mệt, vả lại anh cần một thằng lính truyền tin. Đạo trả lời

- Thiếu tá biết hơn em, lính tráng mà tìm được một thằng sạch nước cản cũng khó lắm em nói chuyện với nó rồi, em kết thằng nầy, em hứa với thiếu tá em sẽ kèm nó cho đến khi nó rành nghề mới thả sôlô.

Đạo nhìn người lính ngồi bên ngoài, đang xé tấm giấy xếp lại thành một con diều, tóc hớt cao, gương mặt sạm nắng quân trường, nhưng không che dấu được vẻ trẻ con tội nghiệp. Quân đội giao cho Đạo hơn ba trăm người lính, Đạo phải tận dụng những gì mà quân đội có, chứ không phải những gì Đạo muốn, người Hạ sĩ quan ra trường vừa tròn 19 tuổi, rớt tú tài bị động viên, người thượng sĩ già từ thời Pháp, thuộc một loại lính nghề, còn người lính trẻ chưa đến tuổi trưởng thành hôm nay, có thể đã mượn khai sanh của ai đó để đầu quân, tất cả không khác gì nhau, ngay cả cá nhân Đạo, chiến tranh đã tạo những bình thường nhất, trở thành những phi thường. Người lính nhào đến phủ người trên trái lựu đạn, chấp nhận hy sinh để cho tiểu đội của mình được sống, điều đó không thể có trong quy ước của chiến tranh, tiểu đoàn hành quân, không có lệnh hành quân, không có phóng đồ hành quân, không có yểm trợ, không có tiếp tế. Đạo dẫn tiểu đoàn ngày đêm băng đồng về Cũ Chi giải vây cho bộ tư lệnh sư đoàn, như đi trong cõi không cùng.

Bóng đêm rất quý giá cho tiểu đoàn trong hoàn cảnh nầy. Đúng 9 giờ 30 tối. Đạo cho di quân, mặc dù biết rằng lính rất mệt mỏi, 2 giờ 15 sáng băng ngang qua Suối Cụt, cả tiểu đoàn coi như đi hàng ngang, trời tối như mực nếu đi theo đội hình bình thường chỉ cần một tiếng súng sẽ lạc nhau.

- Đây 302 đơn vị nào xưng danh…. Tiếng hét lanh lảnh của cộng quân khoảng 150 mét.

Biết đã bị lộ, Đạo ra lệnh bò nhanh về phía trước không được nổ súng, còn 100 thước rồi 50 thước, toán B40 đi đầu đứng sỏng lưng, lửa phụt hậu của hỏa tiễn sáng cả một vùng, có những tiếng thét đau đớn khi đạn chạm mục tiêu.

..302.. đây.. 302 các đồng chí ở đơn vị nào, coi chừng bắn lầm. Lính Việt Cộng la hét loạn lên để lộ mục tiêu, vì nghĩ là đang bị bắn lầm, cả rừng lựu đạn được ném ra thật chính xác, M60 tràn lên phủ đầu, lính phía sau đứng dậy càn qua không cần bắn một tiếng súng, cả 3 đại đội báo cáo chỉ có một xạ thủ M60 bị thương nhẹ vì mảnh lựu đạn.

5 giờ sáng ngày 30 tháng 4 tiểu đoàn băng ngang qua suối sâu, Củ Chi không xa trước mặt, lần đầu tiên Đạo cảm thấy Củ Chi như một người tình, có một sức thu hút mãnh liệt, Củ Chi như nơi chôn nhau cắt rốn, còn Đạo là khách lãng du trăm năm trở lại, Đạo thấy hơi thở của mình dồn dập, một sự xúc động dâng tràn.

Đại đội 3 báo cáo có tiếng xe tăng của Việt cộng Thiếu tá._ tiếng Lộc nói trộn lẫn hơi thở hổn hển phía sau lưng. Đạo ra lịnh cho tiểu đoàn dạt về hướng đông 500 thước, nơi có đám chồi để lính có chỗ ẩn náu. Sau khi toán tiền sát về báo cáo vị trí của địch quân, Đạo cho gọi sĩ quan đại đội trưởng về bộ chỉ huy tiểu đoàn họp cấp tốc, tất cả đồng ý chỉ có thể về Củ Chi vào ban đêm.

30 tháng 4 ngày dài nhất trong cuộc đời, Đạo lom khom bò đến từng tiểu đội khuyến khích dặn dò, nhìn những người lính tóc râu lởm chởm, từng mảnh bùn khô cứng dính trên ống quần, ngồi dựa lưng vào nhau, dựa vào gốc cây ngủ, trên từng gương mặt sạm nắng, hằn lên nỗi lo âu mệt mỏi. Cuộc đời của người lính trận, giấc ngủ đôi khi là một ân huệ, mỗi khi dừng quân, bất luận dưới nước, trên khô, đứng hay ngồi, giấc ngủ cũng tìm đến, chấp nhận giữa cái sống và cái chết mong manh. Những miếng plastic xé nhỏ, đốt cháy dưới những cái nón sắt đen đúa đầy nước ruộng đục như nước cơm vo, nhìn người lính bò bò, mọp mọp, với bịch cơm gạo sấy trên tay đến mời dùng cơm. Đạo cảm thấy một nỗi xót xa, từ một vị thế săn đuổi càn quét, một sáng một chiều thay đổi, trở nên người bị săn đuổi truy lùng, tần số liên lạc về trung đoàn, sư đoàn đã bị lộ mỗi lần lên máy không liên lạc được gì hết, chỉ nghe địch gọi đầu hàng. Đạo cho tiểu đoàn đổi qua tần số nội bộ, liên lạc vô tuyến giới hạn.

8 giờ đêm, tiểu đoàn bắt đầu di chuyển, chậm chạp băng qua từng đám ruộng, dừng lại từng chặng, chờ toán tiền sát mở đường trở về, rồi lại phải đổi hướng để tránh đụng độ. Đến 1giờ 30 sáng ngày 01-05-75 tiểu đoàn đi lòng vòng không tới đâu hết, Đạo nghĩ không còn con đường nào khác hơn, trời sắp sáng rồi lựa chỗ nào Việt cộng dàn quân mỏng nhất càn qua, phải về Củ Chi trước khi trời sáng.

2 giờ sáng Đạo dẫn tiểu đoàn càn qua phòng tuyến Việt cộng, đợt đầu bị dội ngược lại, đợt hai khựng lại, đợt ba chọc thủng phòng tuyến càn qua luôn, Đạo không biết chết bao nhiêu, bị thương bao nhiêu bỏ lại, chạy qua khỏi bìa làng, đến khoảng đất cày lởm chởm biết là đã đến điểm hẹn, Đạo quay lại, một thoáng mừng vui Lộc vẫn đeo cứng phía sau không rời một bước, định kéo Lộc ngồi xuống liên lạc với đại đội. Một tràng AK nổ thật gần, tiếng bốp bốp khô khan như tiếng đạn chạm vào kim loại, một người chồm lên người Đạo cả hai ngã xuống bờ ruộng

- Nằm xuống Thiếu tá. Tiếng trung sĩ Nhàn thét lên, hai tay hai trái lựu đạn đã rút chốt, trườn người lên bờ ruộng quăng ngược về phía sau. Hai tiếng nổ kèm theo những tiếng rên đau đớn, tiếng súng AK im lặng

- Đứa nào vậy? Lộc hả có sao không em ? Đạo đỡ Lộc nằm dựa vào bờ ruộng, Đạo cảm thấy một dòng nước nhờn nhờn, ấm, chảy từ bàn tay xuống khủy tay mình.

- Ư…ư em bị rồi thiếu tá! Tiếng Lộc rên nho nhỏ.

- Nhàn đâu rồi, mang máy dùm Lộc.

- Dạ em đây Thiếu tá. Nhàn gỡ cái máy PRC 25 khỏi lưng Lộc đẩy qua một bên, đặt Lộc nằm xuống băng lại vết thương trên lưng Lộc, bọt máu vọt ra từng hồi theo nhịp thở

- Thiếu tá đâu rồi, sao tối quá vậy.

 Đạo lấy đèn pin dùng để đọc bản đồ rọi lên mặt Lộc và nói:

- Em bình tĩnh đi anh đây, mình về Củ chi rồi.

- Củ chi xa quá thiếu tá, em xin lỗi em không càn nổi nữa đâu, em muốn nằm lại đây, Củ chi xa quá. Lộc nghẹn ngào khóc…

- Em lạnh quá thiếu tá, em muốn hút thuốc. Lộc nói như mê sảng

- Ráng chịu chút đi Lộc, đốt lửa lên mình ăn B40 liền, Đạo cởi chiếc áo lạnh field jacket của mình đắp lên người Lộc.

- Em muốn về với má em, Thiếu tá có hứa với em không?

- Em không hề gì đâu, anh hứa đưa em về, Đạo trả lời người lính trẻ trong cơn hấp hối, với nỗi thê lương.

- Thiếu tá ơi! Thiếu tá ơi! Tiếng gọi như tiếng kêu cứu tuyệt vọng, Lộc uốn người lên thở ra thật nhẹ. Đạo nghe như có một cái gì đó, từ dưới bụng mình trồi lên ngực căng dần căng dần, Đạo phải hả miệng cho thoát ra ngoài những âm thanh rạn vỡ. Đây đâu phải là lần đầu trong đời Đạo, đối diện với cái chết của người lính và của chính mình. Tiểu đoàn từng bị cả trung đoàn Việt cộng vây hãm ở suối đá dưới chân núi Bà Đen một đôi lúc phải dùng xác chết của bạn, của địch, làm phòng tuyến chắn đạn, cuối cùng Đạo cũng đánh bật cả trung đoàn Việt cộng ra, mang tiểu đoàn về trong vinh quang chiến thắng, không như lần này. Tin tức thất bại khắp nơi lan về, đã làm mềm lòng người lính từng xông pha trận mạc.

- Thằng Lộc đi rồi. Thiếu tá mặc áo vào kẻo bị lạnh. Nhàn vỗ vai Đạo nhè nhẹ nói

- Nhàn lên máy liên lạc mấy thằng con dùm anh

Loay hoay vài phút Nhàn đẩy cái máy tuyền tin qua một bên thở dài

- Máy bị bắn bể rồi thiếu tá.

Nỗi tuyệt vọng kéo Đạo chìm sâu ngột thở. Lộc ơi xin em tha lỗi cho anh, bây giờ chắc em đã hiểu rồi, em có thể trở về với má em, trở về một vùng nào đó thênh thang không thù hận, còn anh, anh về đâu? bốn bề lửa đạn, tiểu đoàn tan nát hết rồi anh mới là người bắt buộc phải chết nơi đây, em chạy sau lưng để lãnh một viên đạn thay anh, cho anh được sống, nhìn tiểu đoàn, nhìn quê hương nghiêng ngả. Tiếng súng thưa dần… thưa dần… Đạo thiếp đi trong đổ vỡ tuyệt vọng….

- Tàn quân Mỹ ngụy, hãy buông súng đầu hàng để được khoan hồng….

Tiếng thét của Việt cộng vang lên thật gần._ Bừng tỉnh, lẹ như một con hổ, hai trái lựu đạn trên tay, Đạo chồm người đứng bật dậy gầm lên.

- Tiểu đoàn chuẩn bị xung phong

- Thiếu tá….. Thiếu tá. Nhàn kéo tay Đạo ngồi xuống thở dài, nói như mếu:

- Thiếu tá mình còn hơn 30 người, mà tất cả sắp hết đạn rồi.

 Đạo bỏ hai trái lựu đạn trở lại túi áo, hai tay ôm mặt lặng thinh.

- Nếu mình tiếp tục, thì chỉ bắn được vài loạt đạn nữa rồi cũng hết, trời sáng rồi giữa ruộng mình chạy đi đâu, còn sống mình còn chiến đấu, chỉ có chết mới chấm dứt mà thôi, em gọi tụi nó đầu hàng để cứu mạng anh em, số phần cả thiếu tá.

- Chúng tôi xin đầu hàng. Nhàn đứng dậy hai tay đưa lên ngang vai nói lớn.

Khoảng 20 tên Việt cộng, băng ruộng chạy đến đứng bao quanh một tên la lớn.

- Tất cả quỳ xuống hai tay để lên đầu. Đạo vẫn ngồi yên, một tên đá vào chân Đạo hét lên

- Mầy muốn chết hả ?

Nhàn kéo tay Đạo, tất cả qùy xuống dọc bờ ruộng, toán Việt cộng lục soát từng người một tên trong bọn hỏi trỏng

- Ai là người chỉ huy?

- Tôi là người chỉ huy. Đạo dơ tay lên chậm rãi nói

- Quân hàm, chức vụ, đơn vị.

- Thiều tá Tiểu đoàn trưởng, Tiểu đoàn 2 trung đoàn 48.

Một báng súng Ak dọng vào lưng kèm theo một cái đạp vào chân, Đạo té nhào xuống ruộng. Một tên Việt cộng đưa súng vào đầu Đạo lên đạn lách cách, hét lên

- Bắn bỏ nó đi.

Môt giọng người miền bắc đang từ xa chạy lại hỏi:

- Chuyện gì đấy.

- Tên thiếu tá nầy ác ôn ngoan cố, thằng Dương văn Minh đầu hàng ngày hôm qua rồi mà nó vẫn còn tiếp tục giết cách mạng, bắn bỏ nó đi.

Anh im đi, tôi là thủ trưởng, lệnh trên không cho giết tù binh.

- Dương văn Minh đầu hàng ngày qua tại sao các anh không buông súng. Tên thủ trưởng Việt cộng hỏi

- Chúng tôi ngoài mặt trận, vô tuyến bị hư nên không liên lạc được. Nhàn đáp nhỏ nhẹ.

Tên thủ trưởng cúi xuống cầm lấy cái máy PRC 25 đưa lên quan sát rồi để xuống đất như muốn xác định sự thật.

- Đồng chí mới từ miền Bắc vào, không biết tiểu đoàn đặc công K8, ở Củ chi chúng tôi, luôn trừng trị bọn ác ôn, ngoan cố, có nợ máu nhân dân. Tên đặc công vẫn hậm hực nói.

- Tôi không cần biết Củ Chi, Củ đậu gì hết, lệnh trên không cho giết tù binh đồng chí nghe rõ không?

- Đ.M., bọn to đầu Thiệu, Kỳ đã đầu hàng ngày hôm qua rồi, mầy là Cái Mén mà dám tiếp tục đánh cách mạng, mầy muốn bẻ nạng chống trờì hả? Tội mầy đáng chết, mầy có biết hai ngày nay, mầy đã ngoan cố, giết thêm hơn cả trăm cách mạng nữa mầy biết không? Tên đặt công chỉ tay vào mặt Đạo xỉa xói.

- Im đi, đồng chí có biết là đồng chí đang nói cái gì đó không. Tên thủ trưởng nạt. Biết mình lỡ lời, tên đặt công hậm hực bỏ đi.

Bị dẫn độ về thành Ông Năm lúc 3 giờ chiều. Trên đường đi lòng Đạo đầy những nhục nhã xót xa, từng đoàn người, Mẹ, vợ, cuả các quân nhân, nhiều nhất là các liên đoàn biệt động quân, có hậu cứ ở trong vùng. Họ đến lật từng xác chết bên đường tìm kiếm chồng, con mình, gặp ai cũng đến hỏi thăm tin tức, khóc than. Quần áo trận, balô, súng đạn của những người lính rã ngũ bỏ đầy hai bên đường, tô đậm một hình ảnh tang thương, dâu bể của quê hương bên bờ đổ nát.

Trại lính quân cụ được biến thành nhà tù, giam giữ những thành phần mà Việt cộng cho là ngoan cố, có nợ máu nhân dân như Đạo. Lệnh bắn bỏ không cần báo trước cho những ai đến gần vòng rào 5 thước, cấm tiếp xúc với dân chúng, đêm đầu tiên của cuộc sống tù tội, một đêm mất ngủ. Từ đây về hẻm cây gòn Phú nhuận bình thường thì không xa nhưng ở hoàn cảnh tù tội thì thật là muôn trùng, làm sao liên lạc được với Hằng, trong đời người đầy những biến cố, nhưng biến cố ngày hôm qua sẽ làm cả một đời quay quắt đổi thay, tiểu đoàn tan nát, quê hương đã mất, làm sao gia đình được toàn vẹn.

Chiều ngày 02 tháng 5 Việt công giải vào trại thêm 3 người tù binh, quần áo đầy bùn đất, mặt bị bầm sưng húp, môi dập bể nhưng Đạo vẫn nhận diện ra Sơn, người tiểu đoàn phó của mình, buổi tối sau giờ học tập chính trị, bài học vỡ lòng khó nuốt, hai người hẹn được nhau bằng cách xin đi làm vệ sinh một lượt.

Đạo chồm người qua bức tường thấp chắn ngang hai tay nắm tay Sơn xiết chặt.

- Đại đội của Sơn còn bao nhiêu người?

- 37 người và một phần chạy lạc, còn Thiếu tá ?

- 31 người, không biết đại đội 2 còn bao nhiêu anh em. Sau câu trả lời Đạo ngồi xuống, lắc đầu đôi mắt đắm chìm, xa xôi, nghe như có tiếng thở đâu đó, mà làn hơi thoát ra như bị chặn lại, ngập ngừng.

- Tôi muốn nói với thiếu tá điều nầy, lính của thiếu tá đã chiến đấu dữ tợn như những con mãnh hổ lúc bị thương, ngoài sức tưởng tượng của chính tôi, không có gì mặc cảm hết, thiếu tá đã làm tròn trách nhiệm, dẫn tiểu đoàn về giải vây cho sư đoàn, trong hoàn cảnh cực kỳ nguy hiểm. Tiểu đoàn tan rã, nhưng tụi nó phải đổi bằng một giá thật đắt. Một trung đoàn, cộng thêm tiểu đoàn đặc công K8, tụi nó biết trước dàn quân ra đó thật dầy đợi mình về, nhưng nó không ngờ mình chơi xả láng như vậy, mình ủi vô ngay phòng tuyến của tiểu đoàn K8, theo y như kế hoạch, tôi đánh tạt về hướng tây thằng Hai hướng đông che cho thiếu tá, thọc mạnh qua luôn, nhưng khi lọt vô tròng bốn bên toàn là tụi nó hết, sợ bắn lầm nhau, tụi nó lo kêu gọi đầu hàng, lựu đạn được mình xử dụng tối đa, có một đoạn tôi nghĩ là càn qua được rồi, nhưng không liên lạc được với thiếu tá, không biết ông qua được hay chưa, trong khi chờ đợi, tụi tôi bung rộng ra được cả 200 thước, lúc đó tôi có liên lạc được với thằng 2 nó cũng bung ra, tiểu đoàn K8 đặc công cũng tan nát hết. 3 giờ sáng tôi ra điểm hẹn bò đi tìm thiếu tá, nhưng không được, tụi tôi đi luôn. Về đến vòng đai Củ Chi nằm ngoài ruộng trốn đến chiều, đói quá tôi cho hai thằng con giả dân đến trại mua vịt nên bị lộ. Sáng hôm sau, tụi nó đến bao vây, có cả xe tăng yểm trợ, tụi tôi đầu hàng. Nhìn mặt tôi là thiếu tá biết tụi nó hận mình lắm, nếu không có tụi bộ đội chính quy Bắc Việt can, tụi K8 bắn tôi rồi. Khi bị bắt nhốt chung với một số anh em sĩ quan thuộc bộ chỉ huy sư đoàn, tôi được biết tư lệnh vượt thoát ra khỏi căn cứ Củ Chi, còn hơn đại đội, quần thảo với Việt cộng ngoài ruộng cách mình không xa, cuối cùng cũng bị bắt. Bây giờ mình như cá nằm trên thớt rồi chúc thiếu tá được nhiều may mắn, tôi biết ngày mai đời của mình sẽ còn nhiều chông gai, phần tôi độc thân không vợ con, sao cũng được, còn thiếu tá ráng bảo trọng để còn về lo cho chị và mấy đứa nhỏ, mình đã khai lý lịch rồi, tôi không nghĩ mình được ở chung nhau lâu, nói xong Sơn đứng dậy cả hai bắt tay nhau thật chặt như muốn san sẻ một chút nghị lực cuối cùng còn xót lại của người lính bại trận trong cõi tù đầy.

- Đứng lại! Đứng lại! Sau tiếng thét một tràng AK nổ dòn. Đạo chạy vội ra ngoài, một người nằm vắt ngang hàng rào kẽm gai, chiếc áo màu hoa dù lỗ chỗ vết máu, một toán vệ binh súng trên tay sẵn sàng nhả đạn, lùa mọi người vào trại, tất cả anh em đều biết, người sĩ quan nhảy dù không thể nào trèo rào trốn trại trước mặt vệ binh được, một lý do đơn giản là anh muốn chấm dứt cuộc sống tù đày nhục nhằn. Đúng hay sai thì cũng chỉ có một mình anh biết mà thôi. Xác của anh, vệ binh để nguyên trên hàng rào qua đêm như một đe dọa.

Trong khi gần như toàn thể sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng Hòa đang chờ đợi trình diện đi ở tù mà Cộng sản gọi là cải tạo. Hai giờ đêm ngày 16 tháng 5 năm 1975. Ba trăm sĩ quan trong đó có Đạo thành phần mà cộng sản gọi là cực kỳ ngoan cố, sáu người một toán, chân bị còng chung, nhét vào mấy toa xe lửa đầy phân thú vật, muốn nằm phải xếp ngang, rồi dọc, chân chồng chéo lên nhau. Trời nóng như lửa đổ, trong toa không đủ không khí để thở, từng toán thay phiên nhau ngồi gần cửa ra vào ngớp từng ngụm không khí để sống còn, mùi phân thú vật, trộn lẫn mùi hơi người, toa xe lửa biến thành địa ngục trần gian, mỗi lần đến ga, tên vệ binh một tay bịt mũi một tay mở khoá đẩy mạnh cửa toa rồi chạy ra xa tránh mùi. Đạo biết được, quyền làm người của lính miền Nam đã bị tước đoạt, khi trên tay không còn cây súng để tự vệ. Trả thù, làm nhục là một chính sách của cộng sản. Cuối cùng tàu dừng lại ga Hàng Cỏ, đoàn tù kẻ mạnh dìu người yếu bước xuống.

- Đả đảo Mỹ ngụy có nợ máu nhân dân, đả đảo Mỹ Ngụy. Tiếng la hét của một nhóm người đợi đoàn tù quanh sân ga, những đứa trẻ gầy gò, tong teo thiếu dinh dưỡng, trên tay cầm những viên đá, mắt không rời những tên vệ binh như đợi lệnh. Đoàn tù cúi mặt bước lên xe, trong tiếng la hét của đám vệ binh, ra lịnh giải tán đoàn người sửa soạn ném đá, vở tuồng nhân dân căm thù Mỹ Ngụy đã hạ màn, vệ binh có công bảo vệ đoàn tù.

Mặt trời còn nghiêng trên đầu núi, mà sương chiều đã dâng lên, không biết ở đây là đâu ? Đạo chỉ đoán có thể đây là vùng Việt Bắc.Từng dãy núi xa xa ở phía Tây, chập chùng nối tiếp chạy cuối chân trời. Đoàn tù chân bước nghiêng ngả trên con đường núi gồ ghề, đá lởm chởm, mỗi lần qụy xuống là một lần để lại vết máu.

- Các anh đi nhanh lên, cơm nước cách mạng đã lo sẵn chờ các anh ở trại.

- Tiếng cơm nước như là một sức mạnh dồn xuống đôi chân những người tù đói khát, tiếp tục lê bước. Khi bắt đầu đi, tên vệ binh cho biết là trại cách xa hai cây số, Đạo đoán là mình đi ít nhất cũng hơn mười cây số rồi, chân núi đã hiện rõ ra trong buổi chiều âm u, khi đoàn tù lên đến đỉnh đồi, ngó xuống thung lũng dưới chân núi, tên vệ binh đưa tay chỉ về hướng có ánh đèn lập loè xa xa nói:

- Đấy, trại đấy, các anh động viên nhau, cơm nước đang chờ.

Đoàn tù đứng dậy dìu nhau chệnh choạng bước đi, trời bắt đầu tối, sợi dây xích, xiềng dưới chân nhũng người tù kêu lẻng kẻng, tiếng kêu hình như to hơn trong đêm.

Trại tù là một khoảng đất trống, cỏ tranh được phát sơ sài, sáu cái chòi đựơc dựng lên không có vách, ở giữa mỗi chòi là một thúng cơm trộn khoai màu nâu nâu, mùi mốc của khoai mì khô có thể ngửi thấy từ xa, mặc dù đói lả, nhưng không ai ăn hết một chén, có lẽ đây là chén cơm cách mạng đầu tiên mà những người tù từ miền Nam ra được hưởng.

- Ăn đi chứ, đây là cơm của nhân dân miền Bắc chia xẻ với các anh, những người có nợ máu nhân dân, được chính phủ và nhân dân khoan hồng, tội của các anh đáng đem ra xử bắn. Tên cán bộ có giọng nói Thanh Nghệ Tĩnh, đi đi, lại lại, gằn từng tiếng.

Đêm đầu tiên của mgười tù thuộc trại 1, liên trại 1, Nghiã Lộ, Mương Côi, Hoàng Liên Sơn. Nằm dưới đất, lót bằng cỏ tranh khô, sáu người tù còng chung, đi ngủ chung, đi tiểu chung, nằm run rẩy dưới tấm chăn mỏng, nghe từng cơn gió rít lẫn trong tiếng mớ, trong cơn mê sảng, người tù ngồi dậy ngẩn ngơ giữa mộng và thật, tiếng than vãn, tiếng dỗ dành như một điệp khúc bi ai, đêm rừng núi Hoàng liên Sơn, tiếng cú rúc từng cơn, như tiếng ma xó, ma rừng gọi hồn người lính bại trận.

Chặt nứa, cắt tranh, đốn củi, đói khát, sốt rét cấp tính, lần lượt mang từng người tù ra đi. Lời nhắn nhủ của Sơn như một điệp khúc lúc nhặt lúc khoan, gõ nhịp từng hồi trong đầu óc Đạo “ không còn có dịp để chết cho quê hương, thiếu tá phải sống cho chị và mấy đứa nhỏ “. Những tủi hận, nhục nhã được lắng xuống, Đạo tiếp tục sống. Mùa hè với từng cơn gió Lào hừng hực, cái nóng làm bốc hơi, nướng chín làn da nhăn nhúm của người tù. Cơn mưa đến, con suối nhỏ cạnh trại nước dâng lên cuồn cuộn thét gầm, nước lũ có thể cuốn trôi tất cả, như đã từng cuốn trôi làng mạc chung quanh, người tù ngủ trong sợ hãi, chập chờn. Mùa thu đến rừng cây Hoàng Liên Sơn ủ rũ, nhưng mầm móng hy vọng nhen nhúm trong lòng người tù, cách mạng khoan hồng, tù được biên thư về thăm gia đình, mẫu thư được thảo sẵn, mặc kệ, miễn sao Hằng và mấy đứa con biết Đạo còn sống là được rồi. Lần đầu tiên trại tù như được hồi sinh, đâu đó có tiếng cười, buổi tối về láng, tù ngồi tụm năm, tụm ba, thì thầm với những ước mơ.

Mùa đông đến, giá lạnh tứ phương bắc thổi về, Hoàng Liên Sơn run rẩy, người tù gầy còm, thiếu dinh dưỡng, đầu gối nhô ra, to hơn bắp vế, từng bước đi đập vào nhau đau điếng, giá lạnh như lưỡi hái tử thần ập về, lần lượt cướp đi hơn năm mươi người tù, mang theo những ước mơ nhỏ nhoi, tội nghiệp, ước mơ sau chiến tranh, sau khi trả nợ tội tù, trở về quê cũ, làm gì cũng được, sống sao cũng được, miễn là được sống bên cạnh vợ con thân yêu, ước mơ chỉ là ước mơ xa vời, ảo tưởng. Trước khi người cộng sản anh em tràn qua biên giới, ước mơ của nhiều người tù từ miền Nam, được chôn sâu trong lòng đất ngàn đời.

Đạo chuyển trại về Tuyên Quang không lâu, thì có lệng cho thân nhân đi thăm nuôi. Lần nầy trại tù thật sự hồi sinh, ngay cả những người tù con bà phước, chắc chắn không có ai đi thăm mình, vẫn vui, niềm vui lây từ bạn hữu, người được thăm nuôi lựa bộ đồ lành lặn nhất để mặc, râu ria lởm chởm hơn hai năm không buồn cạo hôm nay được cắt tỉa, nhưng vẫn không dấu được vẻ gầy gò hốc hác. Ngày xưa khi còn chiến đấu, nhiều khi cũng năm bảy tháng mới có dịp ghé ngang thăm nhà, trách nhiệm và bổn phận đè nặng trên vai người lính, tình cảm gia đình được gác lại, hẹn lại, lâu rồi cũng quen, bây giờ trong cuộc sống tù đầy, gia đình là một cứu cánh, là hy vọng để nuôi dưỡng sự sống. Mấy ngày nay nhận được tin Hằng sẽ ra thăm, Đạo không ngủ được, có hàng trăm câu hỏi nằm sẵn trong đầu, nhưng khi ngồi trước mặt Hằng và ba đứa con Đạo không nói được lời nào, mấy đứa nhỏ quần áo đầy bụi đường mặt đỏ au vì nắng gió. Tường Vi đứa con gái út của Đạo càng lớn càng giống Hằng như đúc, mới đây mà đã hơn 6 tuổi rồi. Tường Vi đưa tay ra nắm lấy tay Đạo nói.

- Anh hai Tâm học giỏi lắm Ba, ảnh học lớp 6.

- Còn anh ba Trung học có giỏi không ? Đạo vuốt tóc con nhẹ nhàng hỏi

- Anh Ba cũng giỏi luôn, Ba ơi con nhớ Ba, có bấy nhiêu đó thôi, Hằng khóc, ba đứa con khóc, sau vài phút Hằng chùi nước mắt gương mặt rắn lại dỗ dành

- Nín đi con mai mốt ba về.

Đạo thấy thương Hằng quá đỗi, mới có hơn hai năm mà Hằng trông già đi, trên gương mặt có những vết nám, chứng tích của mưa nắng phong trần.

- Hết giờ thăm nuôi rồi. Ttên cán bộ đứng gần hô lớn.

Đạo đứng dậy hai tay ôm đầu ba đứa con.- Tâm ráng học, trông em phụ mẹ nghe con.

- Đi học gì kỳ quá Ba. Tâm chưa kịp nói tiếp Hằng đã bụm miệng con, nói át lời.

- Thôi mình về con.

Tâm gỡ tay Hằng ra nhìn Đạo với đôi mắt ướt long lanh. Nhìn con Đạo hiểu những gì đã xảy ra. Một ngày sau 30 tháng 4 năm 1975. Tất cả không có giai đoạn chuyển tiếp để chuẩn bị cho sự đổi thay, khôn lớn trước tuổi để sống còn. Cầm mấy món quà của vợ con, gồm bộ đồ lính cũ, một lon gô mắm ruốc xào, nửa ký lô đường thẻ vài viên thuốc sốt rét trên tay, Đạo cảm thấy trong lòng đầy những nỗi xót xa bất lực. Trên đường trở về trại, không dám quay nhìn lại nhưng Đạo vẫn biết Hằng và mấy đứa con đang đứng trông theo.

Sau lần thăm nuôi đầu, mỗi người một chút tin tức góp lại cộng thêm những bức thư cất dấu, Đạo phần nào hiểu được cuộc sống bên ngoài, lần đi thăm sau, Đạo nhắn nhủ với Hằng là bất cứ giá nào, cũng phải tìm đường đưa mấy đứa nhỏ vượt biên tìm đất sống, đừng lo gì cho Đạo, chỉ có một con đường thôi, Hằng dư biết điều nầy, tương lai của mấy đứa nhỏ sẽ là một chuỗi ngày mịt mù trước mặt, khi nhận được thư Hằng cho biềt là mấy nhỏ, đã theo vợ chồng đứa em gái của Hằng về quê thăm bà nội, Hằng phải ở lại trông chừng nhà, Đạo hiểu mấy đứa con mình đã vượt biên, có mừng, có vui, có lo sợ, lòng Đạo ngổn ngang trăm ngã, trong một cuộc sống hạn hẹp cõi tù dầy.

Đã sáu tháng sau lần thăm trước, hôm nay Đạo được miễn đi lao động vì có thăm nuôi, cả đêm đi tới, đi lui không ngủ được cả láng tù chọc, mỗi người gởi Đạo một cái hôn ké, cuộc đời tù tội, bây gìờ niềm vui chỉ quanh quẩn chuyện thăm nuôi. Khi bước vào căn nhà chờ đợi, Đạo đảo mắt một vòng để tìm Hằng, mọi người đều nhìn Đạo.

- Bàn của anh đây nầy. Vừa nói người cán bộ vừa chỉ vào cái bàn có một người mặc bộ đồ tứ thân màu nâu, như một nhà tu, đầu đội khăn phủ mặt.

Bước đến gần Đạo vẫn chưa nhận ra ai.

- Ngồi xuống đi anh._ giọng nói mệt nhọc đứt khoãng nhưng thật quen thuộc, cùng lúc người đàn bà gỡ chiếc khăn đội đầu xuống để trên bàn, cái đầu cạo trọc nhẵn bóng, gương mặt hốc hác, đôi mắt có quần đen sâu thẳm.

- Trời ơi ! Hằng, chuyện gì mà em ra nông nỗi.

Hai chân Đạo run rẩy như muốn qụy xuống, một linh cảm rờn rợn kéo Đạo bồng bềnh chơi vơi

- Mấy đứa nhỏ ở luôn với bà nội rồi, không bao giờ trở lại với em nữa.- Hằng sụt sùi khóc

Chỉ nghe bao nhiêu đó thôi, trước mắt Đạo tất cả trở thành màu trắng quay cuồng, trong giây phút, tiếng nói, tiếng động xung quanh nghe như thật mơ hồ…..

- Vợ chồng đứa em gái em và các con cũng…

Hằng nhìn Đạo đôi mắt ráo hoảnh gật đầu.

- Chỉ có một con đường có thể cứu em, cũng có thể là con đường cứu anh. Vừa nói Hằng vừa cúi xuống lấy trong giỏ đồ ra để trên bàn đẩy nhẹ về phía Đạo, một quyển kinh phật, một xâu chuỗi bồ đề, một chiếc áo nâu của nhà tu, nửa ký đường thẻ.

- Em xin lỗi Đạo, em bây giờ là người tu hành, em không ăn mặn, không có mắm ruốc ở chùa, nên không thể làm món mắm ruốc xào sả cho anh, vả lại em không còn khuyến khích anh ăn mặn nữa. Đạo ơi! Em thật sự mỏi mệt, em muốn buông xuôi, không phải em muốn bỏ anh giữa đường, nhưng em quá đuối rồi, em không còn lo được cho chính bản thân em, phải nương nhờ cửa Phật, anh ráng sống, đừng hỏi em sống để làm gì, em sẽ không trả lời được cho anh đâu, không chết được thì mình phải sống.

Đạo ngồi đó chết lặng, môi cắn chặt rớm máu, để khỏi bật tiếng khóc, trong cõi tù đầy nầy, đâu còn thiếu gì cảnh khổ, tưởng như đã quen, nhưng đoạn trường ai có qua cầu mới hay, không có mấy đứa con, không còn Hằng, không còn tất cả. Đạo một mình bước qua cầu, rồi đi về đâu?

Nhờ một Đại Đức ở tù chung, quy y cho Đạo, ở tù ăn chay, hay ăn mặn có khác gì nhau, một chén cơm độn, họa hoằn lắm mới có một chén canh nấu với nước muối, ngày tư ngày tết, một miếng thịt trâu nhỏ bằng ngón tay, giá trị dinh dưỡng không đáng kể, nhưng yếu tố tâm lý, nhường lại miếng thịt cho người bạn để giữ trai giới trong hoàn cảnh tù đầy thiếu thốn, Đạo đã làm một viêc phi thường. Sáu năm sau cùng, Đạo không nhớ làm sao mình có thể sống được, Đạo hiện diện giữa cuộc đời nầy như một người mộng du. Tháng 6 năm 1985. Đạo được thả, mười năm lính, mười năm tù, hành trang là một bao cát, trong đó vài món đồ kỷ niệm Đạo làm trong tù và một bộ đồ lính cũ rách, chân thấp, chân cao, Đạo bước ra khỏi ngục tù xuôi về Nam, để rồi nhận thức được, Đạo chỉ ra khỏi nhà tù nhỏ và đã bước vào một nhà tù to lớn, nhà tù tên Việt Nam.

Hẻm cây gòn, Võ Di Nguy, Phú Nhuận, còn đó xác xơ, căn nhà đã đổi chủ, Đạo đứng lạc loài như Từ thức về trần,mười năm hạnh phúc, những đứa con của Đạo được sinh ra trong căn nhà nầy, với vô vàn kỷ niệm, có tiếng cười của trẻ con từ trong nhà vang vọng, âm thanh như mũi dao nhọn hoắc, ngọt lịm qua tim, Đạo ôm ngực chới với ngồi xuống, cảnh vật chung quanh quay cuồng, thiên đàng đã đánh mất, kỷ niệm bây giờ trở thành những tên đồ tể, không gươm giáo nhưng có thể bằm nát trái tim Đạo ra làm muôn mảnh, Đạo thở hổn hển, đứng dậy té chạy ra đầu hẻm, từng rừng người xa lạ qua lại, Đạo đứng đó vuốt mặt ngẩn ngơ.

Bước qua đường, hy vọng tìm được người quen. Đạo mừng rỡ như ai cho vàng, chị Ba nước mía, vẫn còn bán ở đây, nhìn chị già trước tuổi hom hem thật tội nghiệp.

- Chị Ba! dạo nầy khoẻ không?

Người đàn bà nhìn Đạo như cố nhớ ra là ai.

- Tôi nhìn anh ngờ ngợ, nhưng không nhớ ra, xin lỗi anh quen tôi ở đâu?

- Chị Ba, tôi là Đạo chồng của Hằng bên hẻm cây gòn, hồi trước chị qua nhà chơi hoài nhớ không?

- Tròi ơi cậu Đạo, cậu ốm quá tôi nhận không ra, ngồi xuống đây đi, uống một miếng nước mía rồi nói chuyện. Vừa nói chị vừa gỡ cái ghế xếp ra cho Đạo ngồi.

- Uống đi cậu.

Đạo cầm ly nước mía uống một hơi, nước mía ngon chưa từng thấy trong đời.

- Mới về hả, gặp cô chưa, biết cô ở đâu không? Đạo lắc đầu.

- Chị nghe nói cô bây giờ tu với sư cô Tịnh Không ở Gò Vấp, chị chưa đến chùa bao giờ, nhưng cậu lên đó hỏi ai cũng biết hết, cậu lên gặp cô đi, chắc cô mừng lắm, đây là số tiền nhỏ, cậu cầm lấy để đi xe, đừng ngại, khi nào có cậu trả lại, cậu biết chị ở đâu, lúc nào cần cứ đến, mình là người nhà mà.

- Còn sống là tôi còn nhớ ơn chị. Đạo nắm tay chị Ba bịn rịn, như muốn cầm giữ mãi một chút tình người.

Người tài xế xe ôm thả Đạo xuống đầu hẻm dặn dò.

- Anh đi vào hẻm nầy hai trăm thước, thiền viện nằm bên trái, thiền viện không thích xe ra vô ồn ào, mọi người phải đi bộ.

Nói xong, người tài xế xe ôm đạp máy định phóng đi, Đạo đưa tay lên vai anh giữ lại.

- Anh quên tính tiền rồi, tôi nợ anh bao nhiêu? Không trả lời Đạo bao nhiêu tiền xe, người tài xế xe ôm hỏi.

- Cải tạo mới về hả? Mình còn nợ nhau nhiều lắm, trả bằng tiền không nổi đâu. Tôi về trước anh hai năm, cũng te tua lắm, ráng sống nghe.

Người tài xế xe ôm nheo mắt cười với Đạo, rồi dọt xe đi thẳng. Đạo đứng nhìn theo người tài xế xe ôm, với chiếc áo lính bạc màu, cho đến khi anh mất hút giữa dòng người xuôi ngược. Một cảm giác nồng ấm len lén chạy qua tâm tư, tuy mơ hồ nhưng thật gần gũi, tình chiến hữu, tình người.

Ngồi ở phòng khách của thiền viện chờ đợi, Đạo nghe tiếng chuông, tiếng mõ, lẫn trong tiếng kinh chiều từ chánh điện ngân nga, mùi trầm hương ngào ngạt, thấm vào khứu giác, Đạo cảm nhận được từng sợi thần kinh trên đầu, từng thớ thịt trên người thư dãn, mềm ra, nhẹ nhàng, lâng lâng. Sau mười năm tù, lần đầu tiên Đạo tìm thầy một cảm giác như được che chở, bình yên.

- Nam mô a di đà phật, Tôi là Tịnh Không, còn ông là…?

- Thưa sư cô tôi là Đạo, tôi đến đây tìm sư cô Tịnh Tâm.

- Tôi biết anh là ai rồi, anh đến đúng lúc. Anh được tha hồi nào?.

- Thưa, ngày hôm kia, mới về Sài gòn sáng nay. Đạo trả lời.

- Đây là thiền viện của ni sư, còn anh là nam không thể vào hậu liêu được, nhưng …tôi thấy tội tình quá,…. Thôi, Phật biết rõ những điều tôi làm, mời anh theo tôi.

Đạo theo ni cô Tịnh Không, đi vòng ra phía sau, băng qua một cái sân rộng, đến một giải nhà nhỏ, dùng nơi nghỉ ngơi cho ni sư, Đạo cảm thấy ngại ngùng, e dè, những cảm giác mừng vui, nôn nóng, của người tù mới được thả, muốn gặp lại người thân không còn. Tiếng chuông chùa ngân nga, tiếng mõ đều đều gõ nhịp, lời kinh chiều u buồn lắng đọng, tạo một bức tường vô hình ngăn cách, đi tìm lại người vợ?, đi tìm một ni sư?, Đạo đang đi giữa đôi bờ chóng vách.

Ni sư Tịnh Không mở cửa, nhường cho Đạo vào trước. Hằng nằm đó bất động như một xác chết. Người chỉ còn là một bộ xương khô, dán chặt xuống giường, đôi mắt nhắm nghiền, đen sâu thẳm, cái đầu cạo trọc, tóc mọc lún phún, bạc gần hết, một người con gái hiền, đẹp, nhiều người đeo đuổi, đáng được hưởng tất cả những hạnh phúc trên cuộc đời nầy, chỉ có một tội, là định mệnh ràng buộc vào cuộc đời Đạo, mà giờ nầy ra nông nỗi, mới có ba mươi bảy tuổi mà Hằng nhìn giống như một bà già tám mươi.

Cố nén oà vỡ, tiếng khóc của Đạo bị ngăn chặn, trở thành những tiếng rên.. ư.. ư.. thống thiết, nước mắt tưởng đã cạn khô, sau bao năm đầy nghiệt ngã, nhưng không! nước mắt Đạo vẫn chảy tràn lan giông bão, khóc như chưa bao giờ được khóc, khóc cho Hằng, khóc cho con, khóc cho Đạo, khóc cho quê hương Việt Nam đau khổ nghìn trùng. Tiếng khóc của người đàn ông, nghe sao mà nó bi thảm làm sao. Người sư nữ nhìn ra ngoài, như để che dấu một dòng lệ từ bi.

Ni sư Tịnh Không, người thầy cũ từng dậy Hằng môn triết ở đại học Vạn Hạnh. Nãy giờ vẫn kiên nhẫn, đứng đợi cơn xúc động của Đạo đi qua, bước đến gần Hằng khẽ nói:

- Tịnh Tâm, Tịnh Tâm có người đến thăm con, có nghe thầy nói không. Ni sư Tịnh Không gọi đến lần thứ hai, thì Hằng từ từ mở mắt. Đôi mắt lạc thần nhìn vào cõi xa xôi.

- Tịnh Tâm nhìn coi ai đây, Có quen không?

Sau một giây phút nhìn Đạo mắt Hằng sáng lên.

- Nam mô a di đà phật, trời ơi Đạo, có phải Đạo của em, con có mơ không thầy?

- Con không có mơ đâu, Đạo được thả về thăm con đó.

- Đạo ơi, Đạo đến đây với em đi! Hằng nói trong hơi thở mệt nhọc.

Đạo nhớm bước đi về phía Hằng, nhưng chiếc aó nâu Hằng đang mặc như là một bức tường ngăn cách giữa người tu và kẻ tục. Đạo dừng lại đưa mắt nhìn sư cô chờ đợi. Ni sư Tịnh Không nhẹ gật đầu

Phía sau nhà bếp có một phòng trống của một nam tu sinh ngày xưa trọ học ở đây, nếu mệt anh ra đó nghỉ. Nói xong, ni cô khép hờ cánh cửa, lặng lẽ bước ra ngoài.

Đạo bước đến ngồi nhẹ bên cạnh giường, nắm lấy bàn tay gầy khô lạnh giá, nước mắt tuôn chảy từng dòng trên đôi gò má nhăn nheo của Hằng.

- Anh được tha về, là em mãn nguyện rồi Đạo, em xin lỗi anh, em đã khuyên anh đi tu, đi tu không phải là một con đường giải thoát đơn giản khi gặp khổ đau, mình phải có căn tu, em đã học được bài học, khổ đau mình phải đối diện, chấp nhận, biện lý trần gian là bể khổ, tự nhiên ngày tháng sẽ phôi pha, kêu than, phản đối, tìm cách dập tắt, giải thoát, ngay cả bằng con đường tu niệm như em đã làm, khổ đau như một sợi dây thòng lọng đã tròng vào cổ càng dẫy dụa càng thắt chặt đớn đau, học được bài học thì đã qúa trễ, sức em đã cùng, hơi em đã cạn rồi Đạo, mấy hôm nay em nằm mơ thấy mấy đứa nhỏ về rước em đi, anh là một nỗi bận lòng, ở cõi trần ô trọc nầy bao nhiêu đó đủ rồi, cái duyên và cái nghiệp của đôi mình chỉ có ngần ấy thôi, gặp lại anh em mừng lắm, em đã nói hết những gì em muốn nói, Đạo ơi, cho em xin lỗi em đã bỏ anh giữa đường…

Hằng nấc lên nắm lấy tay Đạo xiết nhẹ

- Thôi em mệt quá rồi, nằm tĩnh dưỡng đi, đừng nói gở nữa, giờ anh về rồi, anh sẽ lo cho em. Mình đã chấp nhận mọi thua thiệt. Mai mốt hết bệnh anh đưa em về mình sẽ đi lại từ đầu.

Hằng lịm đi trong giấc ngủ. Đạo đỡ đầu Hằng để xuồng gối lấy tay ra, có tiếng gõ cửa nhẹ, một chị làm công quả bước vào với bình trà bốc khói trên tay và một cái ly nhỏ nhẹ nhàng nói.

- Mời cậu dùng trà. Sư cô nhắn nếu cậu cần tắm rửa, mệt có thể ra sau nghỉ, đừng ngại, phòng đó hồi trước của một nam tu sinh trọ học ở, giờ bỏ trống.

- Uả ở đây cũng có nam tu nữa sao dì? Đạo tò mò hỏi.

- Ôí chuyện dài dòng lắm cậu ơi, hồi đó sư cô có nhận một tu sinh do một Hòa thượng từ Củ Chi gởi xuống Sài Gòn để theo thiền học, thấy chùa nghèo, sư cô nhận giúp, vả lại thiền viện cũng cần người làm việc nặng như bửa củi chẳng hạn. Năm Mậu Thân tình cờ sư cô phát giác được cả bó truyền đơn của Việt Cộng dấu dưới giường của anh tu sinh. Sư cô đem đốt bỏ đi trước khi chính quyền bắt anh, khám xét không có bằng chứng, được sư cô bảo lãnh, nên anh tu sinh đó không bị tù tội, bây giờ anh tu sinh đó là Năm Lợt công an trưởng phường mình đây mặc dù là Công An sắt máu nhưng chắc có lẽ vì ăn cơm chùa lâu năm nên nhớ ơn, anh ta cũng dễ dãi với thiền viện. Hồi chiều sư cô qua trình hoàn cảnh của cậu, Năm Lợt cho phép cậu trạm trú đêm nay sáng mai trình diện.

- Dạ xin cám ơn dì._ Đạo nhận bình trà trên tay chị làm công quả, để xuống chiếc bàn nhỏ.

Ngọn đèn ống treo trên trần nhà giựt giựt mấy cái rồi tắt ngắm.

- Cúp điện nữa rồi._ có tiếng người từ chánh điện la lên, Đạo mò mò tìm cái hộp quẹt giấy để trên bàn giữa bóng đêm. Ngọn đèn cầy lớn từ từ soi sáng căn phòng. Đạo kéo chiếc bàn đến gần giường, Hằng vẫn nằm thiêm thiếp. Ngọn đèn cầy soi rọi một loại ánh sáng vàng vọt chập chờn, từng cơn gió ào ào thổi đến mang đầy hơi nước báo hiệu một cơn mưa giông, từng tiếng sấm sét nổ liên hồi theo sau những vệt sáng soi rõ căn phòng, Hằng lờ đờ mở mắt, Đạo nắm lấy tay Hằng vỗ về.

- Có anh đây nè em, chỉ là mưa gió thôi, ngủ đi. Đôi mắt lạc thần của Hằng từ từ nhắm lại. Cơn mưa giông dài lê thê bất tận, mưa như mưa Hoàng Liên Sơn, như mưa ở Yên Báy, vùi dập từng mảnh đời bồng bềnh trôi theo vận nước điêu linh. Bình trà lớn cạn dần, bàn tay Hằng động đậy, đôi mắt mở to đang nhìn Đạo miệng mấp máy như muốn nói điều gì.

- Ngủ đi em, dưỡng sức khoẻ rồi mai nói chuyện.

 Hằng nhẹ lắc đầu, một giòng nước mắt từ từ tuôn chảy, Đạo nắm lấy tay Hằng cúi mặt sát xuống kề tai gần miệng Hằng.

- Đạo …ơi em rất đau khổ khi bỏ anh… em yêu …a...n...h... Tiếng Hằng thều thào đứt khoãng, thưa dần cuối cùng nhẹ bâng. Đạo gục xuống ôm Hằng gào lên giữa tiếng chuông từ chánh điện ngân vang hòa lẫn tiếng kinh đầu ngày trầm bổng chơi vơi.

   Có tiếng gõ cữa nhẹ, Đạo ngẩng lên nhìn ra phía ngoài, trời đã sáng hẳn.

- Tịnh tâm có đỡ không anh? Sư cô Tịnh Không hỏi.

- Hằng đã đi rồi sư cô. Đạo vừa nói vừa lấy khăn đội đầu của Hằng đắp mặt nàng lại.

- Nam mô A di đà phật, Nam mô Quan thế âm bồ tát cứu khổ cứu nạn. Sư cô lâm râm đọc kinh vừa bước về hướng chánh điện. Một hồi chông dồn dập vang động thiền viện tiếng chuông như thức tỉnh người còn lặn lội ra khơi, cũng là tiếng chuông tịnh độ đưa người trở lại bến bờ.

Đạo và sư cô ngồi chờ trình diện Năm Lợt tại công an phường gần hai giờ, ngay khi bước vào, sặc mùi rượu Năm Lợt ra lệnh.

- Mọi người về hết mai trở lại

- Cậu Năm. Sư cô gọi.

- À! Sư cô, có chuyện gì vậy ?

- Đây là cậu Đạo.

Năm Lợt nhìn Đạo gầy gò ốm yếu trong bộ đồ nâu tay ôm bình cốt tro của Hằng, hắn ra lệnh:

- Anh không còn thân nhân ở thành phố, phải đi kinh tế mới.

- Cậu Năm, hoàn cảnh cậu Đạo thật tội nghiệp xin cậu giúp đỡ, cậu Đạo muốn về tu ở Tây Ninh cũng như đi kinh tế mới vậy thôi, ở thành phố thì khó chứ về quê mà cậu. Sư cô năn nỉ

- Tôi không có quyền cô.

- Cậu không có quyền thì cậu cũng có quen, xin cậu làm ơn, Phật biết cậu làm gì.

- Thôi được rồi, lần nầy tôi làm để trả ơn cô, tôi sẽ làm giấy cho anh Đạo về tu ở xã Hiệp Trường,Tây Ninh.

Trên đường đi bộ từ Gò Vấp ra An Sương đón xe đò về Tây Ninh, lòng Đạo bùi ngùi khó tả, đi một vòng trở về, đổi thay một kiếp. Mua được cái vé xe đò bây giờ là một ân huệ. Chiếc xe cũ kỹ ì ạch nhảy lưng tưng qua đoạn đường đầy ổ gà đưa Đạo về chồn cũ, tất cả còn đó nhưng nghèo khổ điêu tàn, xe hư phải dừng lại Củ Chi sửa chữa, không biết xe hư thật hay tài xế muốn chờ rước khách dọc đường kiếm thêm tiền để sống, làm cho hợp tác xã ai cũng có cách làm ăn riêng, con đường đi vào bộ tư lịnh ngày xưa nay cỏ mọc tràn ra lối đi. Cơn mưa bất ngờ chụp xuống thành phố đầy những băng đỏ tuyên dương anh hùng, thành phố rủ rượu đứng dưới cơn mưa, những em bé gầy gò quần áo tả tơi, đội rổ khoai luộc chạy theo xe đò mời gọi, một hình ảnh nhìn vào nhức nhối lương tâm.

Suối Sâu, Suối Cục rồi Trảng Bàng, từng chặng đường, từng quá khứ như một dòng sông ồ ạt cuốn trôi, dìm xuống ngộp thở. Cố chồm người ra cửa sổ ngó quanh, Đạo tìm gì? Có còn mồ mả cho những người lính tử trận bỏ lại nơi đây ? Đạo ngồi đó khóc rấm rức như trẻ thơ.

- Tới chùa Gò Kén rồi chú ba ơi, xuống xe lẹ lẹ dùm xăng mắc lắm. Xe còn lăn bánh, anh lơ xe đã nhảy xuống chạy theo xe, đỡ Đạo xuống rồi dọt thẳng.

Con đường đá đỏ với hàng cây dầu thẳng tấp vào chùa Gò Kén vẫn vậy. Đạo ngồi xuống bên bờ con lạch nhỏ chạy dọc bên đường, khoác nước rửa mặt, buổi chiều êm ả trôi trên những cánh đồng ngát thơm hương lúa trổ đồng đồng. Năm 1972 sau hai tuần đánh bung một trung đoàn việt cộng ở chân núi Bà Đen, Đạo mang quân về đây dưỡng quân. Chùa Gò Kén nằm trên mảnh đất độ ba mẫu có hình dạng tròn giống như cái ổ kén, ruộng bọc chung quanh, có một con kinh nhỏ sau sân chùa chạy ra sông Vàm Cỏ, vị thế lý tưởng, Đạo chọn làm bộ chỉ huy tiểu đoàn. Chánh điện còn tốt nhưng phía sau chùa gần như đổ nát, Đạo muốn trùng tu, nhưng khổ nỗi Đạo không có tiền cuối cùng Đạo về Bộ chỉ huy trung đoàn năn nỉ người sĩ quan ban tư cho một số cọc sắt và vài chục tấm tôn, cọc sắt hàn lại làm đòn tay, tôn làm nóc, công lính của chùa, không ai biết cất nhà, nhưng cái hậu liêu, cũng hoàn thành, nhà chùa cảm tạ đãi lính một bữa cơm chay.

Đạo bước ra sau chùa, người hòa thượng trụ trì đang ngồi hóng mát, cái quạt làm bằng mo cau, phe phẩy trên tay.

- Dạ con xin chào thầy, thầy có khoẻ không? Đạo bước đến gần cúi đầu nói.

- Người sư già nhìn Đạo chăm chăm bỏ kiếng ra, mang kiếng vào, nheo mắt nói.

- Xin lỗi thiện nam là ai, kẻ tu hành già rồi không nhớ nổi?

- Con là Đạo đây, hồi xưa ở đây mấy tháng con sửa chùa cho thầy đó nhớ không?

- Nam mô a di đà phật, trời ơi, quan tư còn sống đây sao? Ngài thay đổi quá, già nầy nhận không ra, mấy đứa nhỏ, bà nhà ở đâu?

- Ba đứa nhỏ vượt biên chết ngoài biển, nhà con mới chết ngày hôm kia.

- Nam mô a di đà phật, kiếp nầy quả nghiệp của quan tư quá nặng, đến chùa rồi quan tư về đâu?

- Con xin thầy thí pháp quy y.

- Quan Tư đến chùa thì ở lại dưa muối hẳm hiu với chùa, còn chuyện tu hành thì từ từ đã, quan tư còn động lắm, chờ một thời gian tĩnh rồi tính sau, đừng có ngại, ruộng chùa một số người không trả lúa mướn nữa, nhưng một số người vẫn còn trả, mỗi năm còn cũng được vài chục giạ lúa không đói đâu mà sợ, đất chùa, bên ủy ban nhân dân cho người qua lấy một phần cất lò gạch, như quan tư thấy, nhưng cũng còn đủ đất mình trồng củ cải làm dưa ăn quanh năm.

- Xin thầy đừng gọi con là quan tư nữa, gọi là Đạo được rồi! Còn gì nữa đâu!

- Nam mô a di đà phật, tên không làm thay đổi người, ngài lúc nào cũng là quan tư trong lòng kẻ tu hành nầy, thôi vào trong tắm rửa rồi ăn cơm, hôm nay chùa có canh bí rợ cốt dừa ngon lắm.

Thời gian lạnh lùng trôi giữa cuộc sống gần như khép kín của một nhà tu, mới đây mà đã hai năm, hai năm khổ hạnh. Ở đây không ai còn gọi tên Đạo, cái tên dính liền liền người bốn mươi năm nay bỏ lại cổng chùa. Riêng phần Đạo vẫn còn quanh quẩn, vẫn còn lẫn lộn giữa Đạo và Thích Hạnh Nhân, một đêm trong cơn mơ thấy mấy đứa con lặn hụp chết đuối giữa biển sâu, gọi tên Đạo cầu cứu, giấc mơ như thật. Giật mình tỉnh giấc, kinh hoàng, phẫn nộ, Đạo đã trở về với chính mình, cơn giận dữ làm tai Đạo ù, mắt hoa lên, không còn nhận thức được mọi việc chung quanh, Đạo muốn đập phá, đốt cháy tất cả. Chỉ còn một giây để suy nghĩ, “không được đây là cửa chùa” trước khi rơi vào trạng thái hỗn loạn, không kiềm hãm. Đạo phóng mình chạy ra ruộng, gào thét nghe như tiếng chó tru trong đêm., cho đến khi chết ngất, khi cơn điên dại đi qua, Thích Thiện Nhân trở lại chùa, tụng kinh sáng với niềm ray rứt khôn nguôi. Hòa thượng Thích Hạnh Huệ bây giờ già cả bệnh hoạn liên miên. Đạo phải lo tất cả mọi việc ở chùa, ngoài ra còn phải chăm bón hơn một công đất trồng củ cải trắng và bí rợ, củ cải làm dưa, bí rợ để dành ăn quanh năm, một tháng đôi ba lần phải lo đám ma, đêm nào rảnh Đạo ra phía sau ép gạch đổi lấy nước tương, dầu ăn cho chùa, hy vọng bận rộn làm cho Đạo quên đi ngày tháng, quên đi dĩ vãng quên ngay cả chính bản thân mình.

Chiếc ghe bầu trườn một nửa thân trên bãi bùn rồi đứng hẳn. Mai đứng phía trước mũi ghe, thở phào đưa tay áo lên quẹt mồ hôi trên trán, chiếc áo bà ba màu trắng trở thành màu cháo lòng trên lưng lấm tấm những giọt mồ hôi.

Từ sông Vàm Cỏ vào đây độ hơn cây số. Gặp nước ròng chảy ngược có nơi ghe đụng đáy, máy đuôi tôm trở thành vô dụng, chỉ còn có nước chóng và đẩy. May mà mắm đã xuống vựa ở Trảng Bàng rồi nếu không ghe còn khẳm, làm sao mà đẩy nổi. Mai nói khẽ.

Vừa định nối cầu lên bờ thì một người đàn ông đẩy chiếc xuồng ba lá chạy phăng phăng xuống bến.

- Ê coi chừng té đụng ghe tui! Mai la lên.

Hình như không còn nghe thấy gì, người đàn ông tiếp tục chạy thêm vài bước sút tay chiếc ghe đâm bộp vào ghe của Mai.

- Thấy chưa tui nói mà, đồ điên gì đâu không hè. Người đàn ông không nói tiếng nào đẩy chiếc xuồng ba lá xuống nước chèo như bị ma đuổi ra sông. Mai nhảy từ trên ghe xuống sông, lấy tay tát nước rửa bùn chỗ ghe bị đụng miệng la hét.

- Ghe tao mà bị bể tao bắt sửa, không sửa tao nhận đầu xuống bùn cho mà xem, thứ đồ đui, đồ điên khùng.

- Chửi ai mà chửi dữ vậy, con gái mà dữ quá ế chồng. Mai ngẩng lên bờ, một thằng nhỏ khoảng 12 hay 13 tuổi gì đó trên tay cầm một bó rau dừa và một cái đục, chắc đi câu mới về, đang nhìn Mai như thách thức. Đang giận, như lửa đổ trên đầu, Mai hét.

- Ê, nhỏ mà láu cá hả mậy! Tao chửi ai mặc kệ tao, mắc mớ gì tới mầy.

- Đâu có mắc mớ gì tới tui, tại tui thấy người ta tu hành mà chưỡi, tui sợ tội mạt đầu vậy thôi. Thằng nhỏ mỉa mai.

- Mầy nói ai tu hành, bộ ông hồi nãy là thầy chùa hả?

- Còn phải hỏi, chỉ có bà mới tới đây không biết thôi, ai ở đây mà không biết, người ta gọi ổng là ông thầy chùa điên, khi buồn ổng la hét vậy thôi, chứ ổng hiền khô hè, không hại ai hết

- Mầy có nói thiệt hôn? Mai hỏi gằn.

- Nói chuyện với bà mệt quá thôi tui dề, còn phải đi xúc cát nữa, tôi có quởn đâu mà ở đây nói chuyện tầm phào với bà. Thằng nhỏ vừa nói vừa đi thẳng một nước.

- Ê! sao nhỏ mà chảnh vậy mầy! Mai nói vọng theo.

Mặc dù nói thằng nhỏ chảnh nhưng trong lòng Mai đã nguôi cơn giận một chút hối hận làm lấn cấn ở trong lòng.

Đạo trở lại chùa sau khi tưới cải xong, có tiếng chuông, tiếng mõ vang lên trên chánh điện, sư phụ đã đi ngủ từ sớm Đạo tự hỏi không hiểu ai đang tụng kinh giờ nầy. Bước vào Đạo nhìn thấy trên bàn thờ có hai diã trái cây mới, trầm hương còn đang cháy dở, dưới sàn một người con gái đang tụng lời kinh sám hối. Đánh một tiếng chuông ngân dài chấm dứt hồi kinh, quay lại cô gái e dè nói :

- Dạ thưa thầy con là Đặng Quỳnh Mai, con đến đây xin lỗi thầy về chuyện con đã có lỗi xúc phạm đến thầy buổi ban trưa.

- Chuyện ban trưa là chuyện gì thầy đã quên rồi, dẫu cho có chuyện gì xảy ra, tín nữ đả đến đây lạy Phật, đọc lời kinh sám hối, nếu thật lòng thì oan kiên đã được hóa giải rồi.

- Dạ, con xin cám ơn thầy, giờ biết con rồi thầy gọi con là Mai.

- Quê Mai ở đâu ? Đạo hỏi.

- Dạ, sao thầy biết con không phải là quê ở đây.

- Nghe giọng nói thầy biết được.

- Thầy cũng hay dữ nghe, dạ con ở Rạch Giá, ba con với con chở mắm lên đây bỏ cho vựa ở Hậu Nghiã, Trảng Bàng, Gò Dầu, trên thị xã nữa, chuyến về ghé đây chở gạch về Rạch Giá gạch nặng quá nhưng không lẽ chạy ghe không về, chi kiếm bù lại tiền dầu thôi. Con lên đây nhiều lần, nhưng lần đầu tiên con gặp thầy. Ba con có hỏi chuyện Hòa thượng nên biết về thầy, hồi trước Ba con là Thượng sỉ cùng ở Sư đoàn 25 sau đó bà nội bịnh nên ba con xin đổi về Sư đoàn 9 cho gần nhà, nghe nói đến tiếng sư đoàn là lòng Đạo xôn xao. Quá khứ như một con thuyền chòng chành làm say sóng ngất ngư.

Do Mai giới thiệu, lần đầu ba của Mai và Đạo gặp nhau chưa quen, mà hình như đã thân tự kiếp nào,hai người ôm chầm lấy nhau Đạo xuống ghe cả hai uống trà thức cả đêm kể chuyện đời dâu bể.

Mỗi tháng hai lần Mai trở lại chùa thường nấu cơm chay mời Đạo ăn chung, lần sau cũng trong bữa ăn, Ba cuả Mai đã nói chuyện với Đạo bằng một cung cách khác biệt.

- Em muốn thưa thật với Thiếu tá chuyện nầy, em hỏi thăm Hòa thượng biết đến hoàn cảnh của Thiếu tá, thấy thương quá đỗi, em muốn giúp thiếu tá, dầu cho thiếu tá là bậc chân tu, hay mượn cửa chùa để lánh nạn, cũng không thể nào ở đây được, thiếu tá là người có ăn học, chẳng qua là vì vận nước mà thôi, em cũng định cho cháu Mai vượt biên lâu rồi, nhưng má nó bị bịnh, nên nó đi không đành, nếu thiếu tá đồng ý em cho cháu Mai đi vượt biên với thiếu tá, em muốn thiếu tá lập lại cuộc đời, thiếu tá suy nghĩ đi, không cần tiền bạc gì cả, ở Rạch giá người ta vượt biên hà rầm, em có thể gởi Thiếu tá đi.

- Nam mô A di đà phật, cửa chùa đã che chở thầy, cảm nhận được sự bình an. Đức Phật ngài nói “Đời là bể khổ còn người là một bến mê, ra khơi mù mịt quay lại là bờ “. Cám ơn thật nhiều, thầy thật cảm động những ân tình của Mai và Tấn đã trao cho, nhưng ngay bây giờ, thầy nghĩ thầy phải có bổn phận như đã hứa với Hòa thượng và trách nhiệm vói chùa.

- Thiếu tá mới ra ngoài sống có hai năm, em sống với tụi nó mười hai năm rồi, em biết Thiếu tá không bao giờ ở đây lâu được, trước sau gì tụi nó cũng đem người từ miền Bắc vào thay thế hết, từ công sở, trường học đến chùa chiền.Em biết lúc nào với thiếu tá cũng danh dự, trách nhiệm, không còn gì nữa đâu, hãy nắm lấy cơ hội nhiều khi chỉ đến một lần.

Đêm nay Mai nằm trằn trọc không ngủ được, những lời của Ba nói với thầy thật đường đột, làm cho Mai suy nghĩ thật nhiều, không thể hiểu được tại sao ba lại lo lắng thương yêu thầy một mực, lại còn úp mở như muốn gả Mai cho Thầy là một người tu hành mà không thể hiểu được. Năm mười bảy tuổi cái tuổi đầy mộng mơ cái lứa tuổi đẹp nhất cuộc đời lại là cái năm mất nước, vì là con ngụy không thể tiếp tục lên đại học, để giúp đỡ gia đình. Mai lao vào cuộc sống, ngày tháng đi qua không chờ không đợi. Mai đã 29 tuổi, không phải Mai là một cô gái xấu, mà có thể nói ngược lại, nhưng hoàn cảnh gia đình, nhất là hoàn cảnh xã hội, thanh niên bây giờ hầu hết ở tù cải tạo, khi ra khỏi tù chỉ nghĩ đến chuyện vượt biên, không ai màng chuyện vợ con vướng bận, còn những người thanh niên từ trong rừng trở về, thì có quá nhiều cách biệt, “không có thì thôi, thà là ở như vậy” một câu an ủi thật đau lòng của các thiếu nữ cùng chung thế hệ.

Mai trở laị Gò Kén lần này, chùa có tin vui, sư cô Tịnh Không từ Gò vấp lên thăm, mang theo rất nhiều sách quý,sư cô nói chỉ có thầy mới là người xứng đáng để nhận lãnh sách mà thôi, Mai mân mê từng quyển, triết học nhập môn, triết học Đại cương, là những quyển sách triết học năm đệ nhất Mai đã đọc qua, còn rất nhiều sách triết phật học khác, thầy mừng rỡ nhận sách và hứa sẽ giữ sách như giữ báu vật. Mai đi chợ về phụ chùa nấu cơm đãi khách, bữa cơm chiều thật vui, sau bữa cơm đến tuần trà Mai loáng thoáng nghe câu chuyện. Sư cô bây giờ không còn được dạy ở Vạn Hạnh và cũng không còn quyền hạn gì ở đó nữa, mới đây những ni cô “quốc doanh” ở thiền viện đứng lên đòi sư cô phải về hưu vì sư cô đã già rồi, có duyên với phật là duyên trọn đời. tại sao có duyên với phật lại là duyên nửa chừng, phải về hưu ở cái tuổi sáu mươi, nghe xong câu chuyện thầy im lặng có vẻ buồn và suy nghĩ lung lắm. sau đó thầy nói với Mai, là thầy biết tại sao pho sách, cả một đời sư cô cầm giữ, mến yêu mà bây giờ trao lại cho thầy. Sau cùng một nhà chân tu đã không còn chùa để tu và có thể sẽ không còn đất để sống.

Sư cô về được hai ngày, mà dư âm của lời nói như còn vang lên đâu đây. Sư cô là một thầy dạy triết nổi tiếng ở Vạn Hạnh một chân tu khả kính, có rất nhiều công vun bồi cho nền Phật học Việt Nam mà bây giờ không biết phải về đâu, về đâu, một câu hỏi cứ lập đi lập lại trong đầu óc Đạo hai ngày qua, nếu đi rồi vị hòa thượng già và ngôi chùa sắp đổ nát nầy ai trông nom. Cuối cùng Đạo cũng vào trình bày với hoà thượng. Không một chút ngạc nhiên, đôi mắt của vị sư già, nhìn vào khoảng hư không, lời nói như nói với chính mình.

- Thời buổi nầy là thời buổi Phật Pháp suy duy. Nếu có duyên với Phật thì đi đến đâu cũng có Phật, nếu có căn tu thì đâu cần phải có chùa, nhà tu tạo ra chùa, chứ chùa đâu có tạo ra nhà tu.

- Thưa thầy con đã hiểu. Dạ con xin phép để thầy nghỉ.

Đạo bước vào ghe, Tấn đang ngồi nhâm nhi bên ly trà bốc khói.

- Mời thầy ngồi uống trà, nóng qúa không ngủ được hả ?

- Thầy muốn nói với Tấn một chuyện quan trọng. Đạo vừa uống một ngụm trà rồi nói rất nhỏ.

- Thầy cứ nói, ở đây không có tai vách mạch rừng đâu mà thầy ngại.

- Thầy muốn đi ! Tấn có thể lo được không?

- Chuyện thầy muốn đi hay không, mới là quan trọng chứ còn chuyện lo cho thầy đi là chuyện nhỏ.

- Chiều mai chất gạch xong, khuya mai nước lớn mình lui ghe, để tránh dòm ngó, thầy đừng cạo đầu nữa đừng đem đồ tu theo. Đạo gật đầu rồi đi thẳng về chùa.

Đạo tụng xong hồi kinh khuya, cúi lạy Phật tổ, khép cửa chùa lại, bước ra ngoài, đêm khuya mảnh trăng non chênh chếch ngang đầu, mọi vật lặng chìm trong giấc ngủ, mấy cái lò gạch đen đúa đứng ù lỳ thổi khói, xa trông như những con quái vật. Đạo bước lên ghe, Tấn đã đợi sẵn, rút cầu, chóng sào đẩy mạnh chiếc ghe từ từ trôi ra xa. Đạo quay lại nhìn ngôi chùa lần chót, một cõi từ bi độ lượng Đạo nương náu hai năm qua mờ dần trong màn đêm, có tiếng chó sủa vu vơ vọng về buồn thảm. Đạo thở dài. Cuộc đời rồi lại bước qua một khúc quanh không biết sẽ đưa mình về đâu.

- Ra tới sông lớn rồi con, dậy máy lên đi, con chạy ca đầu, ba cần nói chuyện với thầy Đạo một chút.

- Dạ ba để con lo. Vừa nghe nói thầy Đạo, Mai cảm thấy buồn cười. Thiếu tá, thầy, rồi thầy Đạo... gọi tùm lum hết, không biết đâu mà rờ.

Đạo bước vào khoan ngồi xuống gió mát từ sông lớn thổi lồng lộng dễ chịu.

- Nói thật với thiếu tá hôm nay em rất vui, niềm vui giống như ngày xưa cõng một thằng bạn bị thương chạy ra khỏi vòng vây, bây giờ để cho thống nhất, công an khỏi dòm ngó. Mình là anh em, dân buôn bán thương hồ, chở mắm từ Rạch Giá lên bán và chở gạch về, tôi già hơn là anh, thiếu tá là em và cháu Mai, thiếu tá có đồng ý không ?

- Tấn muốn gọi sao cũng được miễn im xuôi thì thôi. Đạo vừa cười vừa trả lời.

- Thôi tôi ra lái thay Mai, Đạo nằm nghỉ đi, đừng lo lắng gì cả, mọi việc sẽ êm xuôi, các trạm công an trên đường đi đều biết rõ số ghe của mình, nếu nó có đón lại xét, Đạo cứ ở trong nầy, đối đế thì cứ trả lời như tôi đã dặn._ nói xong Tấn bước ra ngoài.

Mai múc một chén chè đậu xanh mang đến bên Đạo, nhìn người đàn ông đang nằm gác tay lên trán im lìm với nỗi ưu tư, lòng dâng lên một niềm thương cảm, một người tài hoa vì vận nước mà cuộc đời đầy những khổ đau, trôi nổi.

- Mời ch…ú Đạo ăn chén chè cho mát rồi đi ngủ.

- Ủa không thấy nấu mà ở đâu có chè vậy Mai?

- Mai nấu hồi chiều ăn mừng chú đi với Mai đó, Ba mừng lắm, lúc nào cũng tưởng như còn trong quân ngũ, ai là lính ngụy là ba giúp đỡ tận tình, mời chú ăn với Mai đi.

- Chú nhìn chỉ cỡ ngang tuổi Mai gọi chú công an không tin đâu, kêu bằng anh có lý hơn. Mai nhìn Đạo trêu chọc.

- Mai đừng hù nữa chú sợ rồi.

Ăn xong chén chè Mai nhanh nhẹn cầm cây đèn bão bước dọc theo mạn ghe, treo đèn trước mũi, quay trở lại như đi trên đất liền. Đạo trầm trồ.

- Mai đi giỏi qúa vậy, không sợ té sao, treo đèn chi vậy ?

- Đi quen rồi chú, đêm ghe đi không thấy nhau, cần phải có đèn, chú đi ngủ đi, mai nói chuyện. Nói xong Mai đến một góc khoan cuối đuôi ghe kéo màn lại, nằm xuống tìm một giấc ngủ, đời sống thật đơn sơ bình dị, tiếng động cơ đều đều, tiếng sóng chạm vào mạn ghe như lời trầm ca, ru Đạo vào giấc ngủ bình yên.

Giật mình thức giấc thấy Tấn đang nằm gần đó ngủ, Đạo đến thùng nước rửa mặt, bước ra sau, phòng lái giống như một cái chòi canh, phía sau ghe được đóng cao hơn mũi ghe để dễ nhìn phía trước. Dưới ánh sáng chậm chờn của ngọn đèn bão, Mai ngồi đó giữ tay lái tóc tung bay gió lộng.

- Sao chú không ngủ nữa mà ra đây chi sớm vậy?

- Giờ nầy là giờ công phu sáng quen giấc rồi.

- Chú muốn lên đây ngồi chơi với Mai không? Vừa nói Mai vừa ngồi xích ra một bên chừa một khoảng ghế trống.

Đạo ngồi xuống nhìn quanh, dòng sông êm đềm phẳng lặng từng dề lục bình trôi mênh mang không định hướng, hít mạnh vào phổi làn không khí trong lành buổi sáng Đạo cảm thấy thoải mái dễ chịu.

- Mai thích lái ghe vào buổi sáng sớm, và buổi hoàng hôn, dễ thương lắm chú, có khi nào chú lái ghe trong buổi chiều trên sông lớn chưa? Đạo lắc đầu.

- Chiều nay mình về ngang sông Tiền, chú sẽ thấy hoàng hôn trên sông, quê hương mình đẹp.

- Chưa từng chèo ghe trên sông chú vẫn thấy những hình ảnh đẹp.

- Sao mà hay vậy? Hổng dám đâu!

- Mai, nghe Thanh Tâm Tuyền nói đây.

         Đưa người không đưa qua sông.

         Sao nghe có tiếng sóng ở trong lòng.

- Đâu cần qua sông mới nghe được tiếng sóng Mai

- Trời ơi chú nầy cũng lãng mạn quá chừng.

- Đùa với Mai tí cho vui vậy thôi.

- Chú lái dùm Mai một chút để Mai vào nấu nước trà cho chú uống nghe, coi chừng đừng có lủi vô dề lục bình lớn, nó quấn chân vịt mình mắc cạn nghe chú.

- Chú hiểu rồi. Đạo trả lời.

Trời bắt đầu dợm sáng, sương mù dâng lên, dòng sông mờ mờ ẩn hiện, giữa khói sóng nhấp nhô.

- Chú uống trà, ngồi ngắm cảnh đi để cháu lái cho.

- Sông lớn quá chừng, giờ mình đi về đâu Mai. Đạo hỏi.

- Giờ mình quẹo phải ra sông soài rạp về chợ Dinh, qua sông Tra, rồi theo kinh chợ Gạo ngược về sông Tiền chú.

- Coi bộ Mai rành quá!

- Mai lớn lên trên sông nước nầy mà chú. Mai trả lời mắt lơ đãng nhìn hai bên bờ, đồng xanh ngát tận chân trời, được ngăn cách bởi từng dải mây trắng đùn lượn thênh thang. Hình ảnh nầy Mai bắt gặp không biết bao nhiêu lần, nhưng không lần nào mất đi cảm giác thâm trầm lắng đọng.

Đạo thức dậy sau một giấc ngủ muộn, bên ngoài mặt trời đã xuống dưới đọt dừa nước ven bờ, dòng sông ửng hồng, phản chiếu giọt nắng vàng vọt cuối ngày, trên trời đàn cò uể oải bay về đâu dạt theo chiều gió. Lần từng bước ra mũi ghe Đạo ngồi xuống.

- Chú thấy đẹp không? Hồi nãy một mình buồn, muốn gọi chú dậy chơi, nhưng ba nói để chú ngủ nên thôi, mình về sông Tiền rồi chú, vừa qua Rạch Miểu không lâu, ngày mai tới nhà, chú xuống đây chơi. Mai ngoắc tay gọi.

Ngồi xuống bên Mai, Đạo cảm thấy như vui lây với cuộc sống hồn nhiên của người con gái, đời sống như hoa đồng cỏ nội.

- Lần nầy đi về thấy nhanh quá. Mai nói.

- Ủa, bộ mấy lần trước mình đi đường ngắn hơn hay sao. Đạo hỏi lại.

- Đâu có, cũng đi đường cũ thôi, nhưng có chú vui thấy nhanh hơn.

- Nhanh đâu không biết, chỉ thấy sông tiếp nối theo sông, mịt mù.

- Ai biểu chú trông làm chi, từ từ cũng tới, mai chú thức dậy mình qua sông Hậu, quẹo vô kinh sán là thấy tới nhà rồi.

Đạo im lặng nhìn sông Tiền trong buổi hoàng hôn, nước sông đã đổi màu đen thẫm, mặt trời từ từ chìm lặn dưới đáy sông, những giọt nắng cuối cùng còn lại, vẽ hình rẽ quạt trên nền trời đầy màu sắc, dòng sông mênh mông câm lặng, một chiếc xuồng ba lá, với chiếc áo bà ba phất phơ bay trong gió, vội vã chèo qua sông, có lẽ mong về cho kịp bữa cơm chiều, ở một xóm nghèo hắt hiu nào đó.

Mai ghé chợ Rạch Giá mua một ít rau cải trước khi về Tà Keo, bữa cơm chiều có món bông so đũa nấu canh chua, mì căn xào sả ớt, món ăn chay Đạo rất thích, điều làm cho Đạo ngạc nhiên là cả gia đình không ai tò mò hỏi Đạo là ai, từ đâu đến, lũ em cứ ồn ào đòi quà, má của Mai, một người đàn bà ốm đến độ chỉ còn da bọc xương, đang ăn cơm than mệt phải đi nằm, Đạo hỏi Mai, má bịnh gì ? Mai chỉ lắc đầu, ở dưới thiên đàng xã hội chủ nghĩa “đói ăn rau đau chờ chết “ vậy thôi, thật đơn giản, ăn xong Tấn lên trụ sở công an phường về cho biết, vượt biên đang có vấn đề, giám đốc công an ở Rạch Giá bị đổi đi hay ở tù gì đó, giám đốc công an mới từ thành phố xuống khoảng một tuần nay, tình hình căng lắm, nghe xong Đạo thấy chới với hụt hẫng.

- Đạo nên tin tôi, không lo gì hết, thằng nầy ăn no rồi thay thằng khác xuống ăn thôi, nó làm bộ bắt bớ vài tháng, rồi đâu cũng vào đó, sẵn dịp tôi cũng nói cho Đạo biết, nhà tôi là trạm cho dân vượt biên ở qua đêm, Mai và tôi làm taxi đưa người ra cá lớn, công an trả tôi bằng vàng sau mỗi chuyến, tụi nó cần mình, chứ mình không cần tụi nó, Đạo ở đây chơi với gia đình tôi, chờ tình hình bớt căng thẳng, khi nào có tàu tốt đầy đủ nước, tôi cho Đạo đi, vả lại lúc nầy biển hay động lắm chờ cũng tốt thôi.

Đạo gật đầu đồng ý. Mai ngồi bên bộ ván gần đó trên gương mặt một thoáng mừng vui.

Ngày tháng ở Rạch Giá Đạo đi lại tự nhiên, giấy công an chứng nhận, công nhân viên, cục đường sông, từ thành phố xuống, chồng sắp cưới của Mai, lần đầu tiên Mai giới thiệu với người lối xóm, Đạo chới với.

- Mai giới thiệu như vậy, mai mốt Đạo đi rồi, ăn nói làm sao với xóm làng, Mai là con gái mà.

- Đừng có lo xa, chỉ biết hiện tại được gọi anh Đạo danh chánh ngôn thuận là Mai vui rồi, còn ngày mai hả? Ngày mai có thể đến và cũng có thể không bao giờ đến, hai mươi chín tuổi rồi, sống ở cái đất nước nầy, niềm vui và hạnh phúc thật sự dễ gì tìm, nếu Mai đã tìm được thì Mai sẵn sàng đánh đổi bằng mọi giá, nếu ngày mai đến, Mai nói chồng mình đã đi vượt biên.. Có sao đâu anh, quanh đây người ta vẫn làm như vậy mà!

- Đạo không muốn làm bẩn áo, nhơ danh những bậc chân tu. Đạo sợ Mai giận cố tình giải thích.

- Ở đây chỉ có anh và em, một thanh niên và một thiếu nữ, không có áo nhà tu, không có chùa, xin anh đừng bận tâm, anh biết ba nói gì không? Ba nói anh là một Khương Tử Nha, tu thời tu vận, anh là mẫu người sông pha chiến trận, giúp nước, giúp đời, không phải là người gõ mõ tụng kinh. Em tin ba, một người đàn bà yêu thương một người đàn ông không có gì tội lỗi hết, em không có mặc cảm phá miểu phá chùa. Em hiểu mỗi người có những vết thương riêng, em trân trọng vết thương của anh.

- Đây là những lời nói thành thật nhất phát xuất từ nơi anh. Mai là một người con gái đẹp và rất dễ thương, nếu Mai gật đầu, anh biết sẽ có khối thanh niên quì gối cưới xin. Anh không coi thường Mai đâu, nếu một ngày nào đó không còn duyên tu, anh có thể đi trở lại, Mai sẽ là người anh nắm tay song bước suốt quãng đời còn lại. Nhưng bây giờ anh thấy cuộc đời nầy thật tạm bợ, vô thường, tất cả chỉ là ảo ảnh, có đó, rồi mất đó, anh không muốn phụ lòng yêu thương của em.

Đêm cuối Mai đưa Đạo từ Tà Keo về Đầu Voi, xuôi sông Kiên ra biển, bốn chục người từ thành phố xuống hai ngày trước, từ lúc lên ghe, không ai nói một lời, sự im lặng như đe dọa ngộp thở, con thuyền nhỏ, nhấp nhô trên biển rộng đầy những bất trắc đợi chờ, ghe chạy trong đêm đen trên biển độ hơn một giờ.

- Mai đốt đèn lên làm hiệu đi con

- Tiếng của Tấn lạc đi trong gió biển phía sau ghe.

- Dạ ba!

Mai trả lời nhưng bàn tay còn bắm chặt lấy tay Đạo như chưa muốn rời. Mai thắp sáng cây đèn bão đưa lên cao quay qua trái lấy cái nón lá úp lại mở ra ba lần, quay qua phải làm y như vậy, tất cả đợi chờ, vài ba phút dài như một thế kỷ ai cũng có cùng một câu hỏi, không gặp cá lớn rồi làm sao, biển rộng quá biết đâu mà tìm. Bất ngờ ngọn đèn hiệu trả lời sáng lên cách ghe Đạo không hơn hai trăm thước, tàu lớn tắt máy, tắt đèn chờ đợi nên khó thấy. Cảnh náo động diễn ra khi ghe cặp vào tàu, mọi người chen lấn để được lên tàu trước. Mai đứng trước mũi ghe tay cầm đèn bão, tóc rối tung bay, gió lộng tơi bời, đôi mắt bi thương, thống hận giống hệt như đôi mắt của Hằng nhìn Đạo đêm vĩnh biệt, trong khoảnh khắc tâm hồn Đạo rã rời như con chim non, run rẩy trong cơn bão tố. Đạo ngồi đó bất động nhìn người ta chen lấn lên tàu, nhìn ra biển đen chập chùng, nhìn lên trời sao khuya lấp lánh, đôi mắt ngu ngơ ngây dại.

- Anh làm sao vậy? Mai đến bên hỏi.

- Tự dưng anh không muốn đi đâu hết, anh mệt mỏi quá, chết ở đây cũng được. Đạo thẫn thờ nói.

- Đừng anh, đừng nói gở, em không thích đâu. Đạo ơi linh hồn anh bây giờ thật mong manh dễ vỡ, anh không thể nào sống ở đây được, vì sao anh biết không? Vì anh không thể lẫn lộn, khi ra ruộng bắt cá với em, anh mặc chiếc áo dính đầy bùn sình người ta vẫn nhận diện ra anh, làm sao em yên tâm khi chung quanh đầy thù hận, yêu anh, nhưng em biết giữ anh ở lại đây là tự em sẽ giết anh, tình yêu chân thật không thể ích kỷ như vậy, ở đây không còn đất sống cho anh, một mai nếu anh không còn ý định đi tu, dù cho anh ở chân trời, góc biển nào, em cũng sẽ tìm đến anh, con tàu nầy, biển nầy, sẽ mang anh đi đến một phương trời nào xa lạ, mà em không thể biết, nhưng có một điều em biết chắc chắn không một ai, không một quyền lực nào, có thể mang anh ra khỏi tâm hồn em. Cứng rắn lên đi, anh sẽ tìm được đất sống và linh hồn anh sẽ bình phục. Thôi lên tàu đi để người ta chờ.

Mai kéo tay Đạo đứng dậy. Tấn choàng tay qua vai giúp Đạo bước lên tàu.

- Chúc Thiếu tá đi bình an, nhớ viết thư về! Tấn vừa nói vừa đưa tay lên chào kính theo kiểu nhà binh.

Mai đẩy thuyền ra khỏi tàu lớn, thuyền đánh một vòng quay mũi trở lại bờ. Đạo đứng lên bong tàu nhìn theo ngọn đèn bão trên tay Mai mờ dần rồi chìm mất trong bóng đêm vô tận.

Sóng lặn gió yên, bốn ngày năm đêm, tàu đến Mã Lai, đúng như Sư Phụ đã nói, ở đâu cũng có Phật, cũng có chùa, trại tị nạn tạm bợ, người đến rồi người lại đi, vội vã giữa cơn giao động của cuộc đời, tưởng như không ai có thời giờ quay nhìn lại, mà vẫn có chùa. Một căn nhà nhỏ, trước đó được cất lên thờ phật tổ và nơi để cho phật tử vãng lai, vị sư trụ trì đã đi định cư từ mấy tháng trước, biết có một vị sư vừa mới đến đảo truyền ra rất nhanh, không có lễ nghi phiền phức. Đạo hiển nhiên trở thành vị sư trụ trì chùa tị nạn. Đêm đầu tiên tiếng chuông vang lên giữa tiếng sóng rì rào của biển, Đạo không thể nào xua đuổi được hình ảnh Mai cầm đèn bão đứng trên mui thuyền quay trở lại bờ.

Do sự giới thiệu của những phật tử đi định cư trước, Đạo được cộng đồng phật tử ở Pennsylvania bảo trợ, Thích Hạnh Nhân thật sự trở lại cửa thiền tiếp tục bước theo con đường khổ hạnh.

Tháng 3 năm 1989. Hoàn cảnh của người tị nạn đổi thay, vì lý do tài chánh, Cao ủy tị nạn không thể tiếp tục tài trợ cho những chương trình tị nạn, nên đã quyết định đóng cửa tất cả các trại tị nạn ở Mã Lai, Thái Lan, trong khi đó có rất nhiều người tị nạn Việt Nam còn kẹt lại, với nhiều lý do khác nhau. Mong muốn tìm hiểu nguyện vọng của người tị nạn đường bộ đến Thái Lan, hầu có thể giúp đỡ thiết thực, Thiền Sư Thích Hạnh Nhân tháp tùng phái đoàn Phật Tử Pennsylvania đến thăm viếng trại tị nạn. Tị nạn đường bộ là một thảm cảnh. Trường hợp của một em bé trai thật là thương tâm, em khoảng năm tuổi cha mẹ đều bị giết trên đường tị nạn, mẹ đạp mìn của Khmer đỏ chết, cha bị bộ đội Việt Cộng rượt, chạy trốn vào rừng bỏ em lại, cuối cùng cũng bị bắn chết, em lang thang giữa rừng. Một nhóm tị nạn đi sau tìm thấy, đưa em về trại. Hơn một năm rồi ngày nào em cũng ngồi ở cổng chờ cha mẹ. Chỉ biết khóc, ai hỏi gì cũng không nói, có nhiều hội muốn bảo trợ em, nhưng không được, vì ai lại gần thì em gào thét bỏ chạy. Nhận thấy tâm thần em bị giao động quá nặng, nếu mang em đi ngay bây giờ, em có thể bị mất trí vĩnh viễn, cơ quan bảo trợ muốn chờ đợi một thời gian, hy vọng em sẽ dần quên.

Một ngày trước khi phái đoàn trở về Mỹ, thiền sư cố gắng nói chuyện với em một lần. Như mọi ngày em vẫn ngồi dưới gốc cây chờ đợi, thiền sư bước đến gần, nhẹ nhàng ngồi xuống cạnh em bé.

- Thầy muốn biết tên con, tên con là gì? Thiền Sư Hạnh Nhân hỏi.

Em bé quay lại im lặng nhìn vị thiền sư rồi nhìn đi nơi khác

- Ở đây người ta nói con bị câm, không biết con có hiểu lời thầy hay không, thầy hy vọng.

- Con biết không, mọi người sinh ra đều phải có một lần chết, sống đến già rồi chết, bị bịnh chết, thầy sẽ chết, con cũng sẽ chết, chết là hết, không bao giờ trở lại, thân mình bị chôn vùi, sẽ về với cát bụi. Ba má con bị tai nạn chết, sẽ không bao giờ trở lại, con đừng chờ đợi mất công, người ta sẽ đóng cửa trại tị nạn nầy, con không thể ở mãi nơi đây được, con có muốn đi Mỹ không? Theo thầy đi tu đời con sẽ không còn đau khổ.

Em bé ngồi khóc, người thiền sư kiên nhẫn đợi chờ, như chờ đợi một nhiệm mầu.

- Con tên gì nói cho thầy nghe đi.

- Con tên Hùng. Em bé quay lại nhìn người thiền sư trong giây lát rồi trả lời.

Không dấu được nỗi vui mừng, người thiền sư ôm cổ đứa bé kéo lại gần mình, dấu chỉ của thương yêu che chở.

Ngôi chùa mới còn đang cất dang dở, công việc thật bề bộn. Người đệ tử mới, chú tiểu Thích Hạnh Ngộ chạy lăng xăng chung quanh chùa sau giờ đi học, nhiệm vụ của chú là tụng kinh chiều, giờ học tiếng Việt rất quan trọng không được sao lãng. Ngoài công việc của một nhà tu, trông coi chùa, người thiền sư còn làm một thiên chức khác, mà khi bảo trợ chú tiểu Hạnh Ngộ, người thiền sư chưa chuẩn bị, để làm cha, phải lo lắng cho con như tất cả những người cha bình thường khác.

Thời gian là thần dược sẽ hàn gắn lại những vết thương, tái tạo lại những đổ nát trong đời, chú tiểu Hạnh Ngộ không còn ngồi trầm ngâm, tư lự bên thầy sau giờ tụng kinh tối. Những năm ở bậc tiểu học qua nhanh, người thiền sư đã vẽ một tương lai cho đệ tử. Sau khi học trung học xong, thầy sẽ gởi Hạnh Ngộ sang Ấn Độ vài năm theo học Phật học, có thể sang Đài Loan, thọ giáo một thiền sư tài giỏi một thời gian, sau đó trở về Mỹ, dìu dắt thế hệ Phật Tử thứ hai trên đất Mỹ. Niềm mơ ước mới bắt đầu nhen nhóm, thì cũng bắt đầu có những ưu phiền.Thầy đã bị nhà trường cảnh cáo, nhắc nhở chế độ giáo dục cưỡng bách của nước Mỹ. Cha mẹ không được cấm con đi field trip xa nhà, vì đó cũng là một phần nằm trong chương trình giáo dục.Thầy cảm thấy chú tiểu Hạnh Ngộ càng lớn lên, càng dần xa chùa để trở về với tục lụy khổ đau. Phụ huynh của các bạn cùng lớp luôn luôn dòm ngó họ cho rằng để bảo đảm Hạnh Ngộ lớn lên như những đứa trẻ bình thường khác. Mặc dù Hạnh Ngộ học điểm rất cao, nhưng thầy cũng không dấu được nỗi buồn, khi thấy cô bé người Mỹ tóc vàng hoe tên Nancy ngồi đợi chú tiểu Hạnh Ngộ tụng xong kinh chiều, để chở đi học nhóm.

Khi Hạnh Ngộ học lớp 12, thầy từ chối lời mời đi thuyết pháp xa nhiều lần để thầy trò có dịp thông hiểu nhau, nhưng định mệnh như đã xếp đặt cho mỗi con người từ lúc mới sinh ra. Hạnh Ngộ được nhận vào trường Notre Dame một trường Thiên Chúa Giáo ở Indiana.

Người thiền sư cảm thấy lặn chìm trong nỗi tuyệt vọng, khi Nancy cùng mẹ của cô, đến chùa, phụ Hạnh Ngộ dọn đồ lên xe, để cả hai về trường mới, lần ra đi nầy sẽ đưa Hạnh Ngộ về một bến bờ nào xa khuất, khỏi tầm tay che chở, thương yêu của thầy, ngôi chùa độ lượng bao dung có muôn ngàn kỷ niệm, dãy hành lang ấm mùi trầm hương, bây giờ trở nên tiêu điều quạnh quẽ.

Hè năm nay Hạnh Ngộ không về thăm chùa,vì bận học thi ra trường. Người thiền sư mệt mỏi, dò dẫm từng bước ra bờ đầm, mỏi mòn chờ đợi. Hoàng Hạc vẫn biệt tâm, những chiếc lá vàng cuối cùng lìa cành, lặng lẽ trôi trên dòng sông lạnh, như một đời người rồi cũng lẩn khuất chia xa, Hạnh Ngộ không bao giờ trở lại, nếu có thì cũng chỉ là cơn gió thoảng bay đi, ngôi chùa nầy ai sẽ trông coi?

Quá khứ như cuốn phim, chiếu đi, chiếu lại trong tiềm thức, nhanh như những lằn chớp ngang trời, ngày tháng có thể lẫn lộn, chồng chất lên nhau, nhưng không thể quên, cuốn phim quay lại khơi dậy những khổ đau không cội, không nguồn. Tiểu Đoàn tan rã. Đôi mắt của Hằng trong đêm vĩnh biệt. Mai cầm đèn bão đừng trước mũi ghe, tóc bay gió lộng tơi bời. Mấy đứa con. Hơn hai mươi năm khổ hạnh, đâu là bến đâu là bờ. Dĩ vãng như bóng ma chợt mất, chợt hiện, theo tiếng chuông chùa trầm bổng ngân nga.

Hạnh Ngộ ra trường tìm được việc làm nơi nào đó, miền tây bằc nước Mỹ xa lắc xa lơ. Cuộc đời qua quá nhiều biến cố làm cho người thiền sư già trước tuổi, những tháng ngày tù tội thiếu dinh dưỡng cội nguồn của bịnh hoạn triền miên.

Mùa thu năm nay người thiền sư gìa không còn sức để bước nổi xuống đầm, ngồi bên cửa sổ nghe lòng nhớ bảy nhớ ba, nhìn những chiếc lá vàng rơi trong buổi hoàng hôn, như một đời người ở cuối đường dong ruổi. Có tiếng chim kêu vang, dùng hết sức còn lại ngóc đầu lên nhìn qua cửa sổ, người thiền sư mệt nhọc lẩm bẩm. Hoàng Hạc đã về… Năm nay hoàng hạc trở về.

Người tín nữ ngồi xếp lại tàn y của thầy vào rương, cuốn kinh đọc dở nằm trên bàn, cầm lên tay một lá thư rớt ra, lá thư chưa đọc.

- Nam mô A di đà phật, thư đến đã trễ. Ngần ngại trong giây phút, người tín nữ xé thư.

- Để con đọc thư cho thầy!

Tà Keo, Rạch Gíá ngày… tháng… năm…

Đạo thương mến

Bây giờ là đêm, đêm đã thật khuya, vừa mới sắc thuốc cho ba xong, không ngủ được, buồn quá em biên thư cho anh.

Lâu rồi không nhận được thư, nhưng em vẫn hằng theo dõi bước chân anh. Những người đồng hương Rạch Giá từ Mỹ về cho biết, bây giờ anh lên đến chức Đại Đức, một danh xưng cao trọng của các bậc chân tu. Ba lắc đầu chịu thua không thể nào hiểu được anh, với em danh xưng chỉ là bên ngoài mà thôi, thật sự trong tâm hồn anh mới đáng kể, chưa thành phật thì vẫn là con người đầy những sân si. Em là một người đàn bà hiểu anh hơn bất cứ ai trên cuộc đời này, hiểu anh nên để cho anh ra đi, cho anh được vẹn toàn, nhưng trong tâm em vẫn ôm hoài một nỗi lo sợ, dù cho anh đã nương thân cửa Phật, trong tim anh vẫn còn một vết thương khó lành.

Đạo thương, anh biết không, em không có cơ hội học cao hiểu rộng nhưng từ buổi ban đầu, em đã hiểu được, chỉ có em là người có thể chữa lành vết thương cho anh. Tất cả những gì thuộc về nhân tạo, chỉ là giai đoạn. Thiên nhiên, tự nhiên, mới bền vững, yêu thương, giận ghét, hạnh phúc, khổ đau, tất cả điều là những tự nhiên, nếu không có khổ đau thì làm sao bíết được thế nào là hạnh phúc, đó là những định luật tự nhiên của tạo hóa, giống như đêm với ngày, làm sao anh có thể thay đổi được. Anh mất chị Hằng một vết thương to lớn, nhưng em có thể thay thế chị, rồi mình sẽ có con, hạnh phúc mới, sẽ làm cho anh quên đi niềm đau cũ. Đào một cái lỗ lấy ra một ky đất muốn lấp lại ngay anh phải có một ky đất khác, nếu không anh phải chờ một thời gian, nắng mưa bồi đắp, không thể làm gì khác hơn được, con đường anh đi nếu không phải là đức Phật, anh sẽ mang theo mưa gió một đời.

Khi ba bịnh em thay ba chở mắm lên Tây Ninh một lần, chuyến về chở khoai mì khô, không còn chở gạch nữa, như em vẫn ghé lại chùa Gò Kén, không hiểu tại sao, có thể em muốn tìm lại hình bóng “ông thầy chùa điên” còn phảng phất đâu đây, vẫn bến đò cũ, vẫn ngôi chùa cũ, mà bóng người xưa đâu thấy. Hòa thượng Thích Thiện Huệ đã viên tịch từ lâu, em đã khóc trong lúc lễ Phật, vị sư trụ trì mới, xa lạ dửng dưng. Không chờ khuya nước lớn, em mướn người ta đẩy ghe ra sông lớn, như người chạy trốn, tay ôm một niềm đau quay quắt,Vàm cỏ Đông, Vàm cỏ Tây, dài lê thê, ngược sông Tiền về sông Hậu, chập chùng trong gió mưa gào thét, em gọi mãi tên một người.

Bây giờ em có một sạp bán rau cải ngoài chợ Rạch Giá, sáng sớm đi trưa về, tảo tần nuôi gia đình, cũng may mấy đứa em trai của em nay khôn lớn phụ giúp nuôi ba bịnh, nếu không, đời em không biết phải về đâu. Em là một người lớn lên trên sông nước mà bây giờ đi ghe không được, đi đâu cũng thấy bóng hình của anh. Khuya thức dậy từ Tà Keo xuôi về Đầu Voi, rẽ ra cầu Đúc đi Rạch Giá, lúc nào cũng có sự hiện diện của anh trên mũi ghe.Có một lần thay vì quẹo về cầu Đúc em chạy thẳng ra sông Kiên xuôi ra biển, mặc tình cho đứa em ngồi trước mũi ghe gào thét, em tiếp tục chạy. Trong một giây phút điên dại, em cứ tưởng sẽ tìm được anh đâu đó trên biển đợi chờ.

Đạo ơi anh có biết không, đêm đưa anh đi, khi quay ghe trở về, em đau khổ vô cùng, em không dám quay nhìn lại, biết anh đang đứng trên bong tàu nhìn theo, nếu quay nhìn lại, em sẽ bỏ theo anh, rồi bà mẹ bịnh hoạn cùng một lũ em dại ai nuôi, em quay về mà lòng đau như ai cắt, em đã khóc như mưa, như gió trên đoạn đường về, biển lặng gió yên mà đời em sao cứ mãi chòng chành lênh đênh. Em biết anh cũng đang yếu đuối rã rời, anh cần có em, em biết chắc mình sẽ là đôi uyên ương hạnh phúc, tại sao em không làm được chuyện đó. Đạo ơi nếu còn có thể đi trở lại được, em sẽ làm khác hơn. Có một điều nếu biết được anh bình yên, dưới bóng Phật đài, em sẽ đỡ khổ hơn. Không thể hiểu được vì thần giao cách cảm hai giác quan bén nhạy của một người phụ nữ em luôn nghĩ anh vẫn còn ôm hoài một niềm đau đã cũ.

Sau khi má chết, ba khuyên em nên vượt biên đi tìm anh, em đã chuẩn bị tất cả để lên đường, nhưng sau đó thư từ trại tị nạn gởi về cho biết, trại sắp đóng cửa, ngườì tị nạn sẽ bị trả về, có thể bị tù đầy, khi đó em rất tuyệt vọng vì nghĩ là định mệnh có lẽ đã an bài cho anh và em luôn có một trùng dương với đêm ngày cách biệt. Ngày tháng lần lựa trôi qua trên quê hương sông nước, chôn mẹ xong rồi, rồi lại đến lượt ba bịnh, mấy đứa em nhỏ cũng đã lớn có thể giúp đỡ được, nhưng em đã lỡ hy sinh, đã lỡ một đời, thôi thì em cứ tiếp tục hy sinh cho tròn chữ hiếu. Dầu sao thì cũng vẹn được một bề, em bây giờ tóc đã điểm bạc, đâu còn mộng lập gia đình nữa “thà rằng không có thì thôi” giống như ngày xưa em nói với anh.

Anh còn nhớ chị tư, vợ của anh trưởng đồn Nghĩa Quân ở Tà Kiết, gần nhà em không. Anh đã không cầm được nước mắt khi thấy hoàn cảnh của chị. Không buông súng đầu hàng, chồng chị bị việt cộng giết vào giờ thứ 25, bỏ lại năm đứa con nhỏ dại, như trái cà, trái ớt, nheo nhóc và một đứa trong bụng gần ngày sanh nở. Sau năm 75 cho đến khi anh về nhà em, chị vẫn còn khổ.

Cách đây vài năm, chị cưới vợ cho thằng con út, khi ba chết nó còn trong bụng mẹ, nay đã lớn khôn có ăn học, làm việc ở thành phố. Chị ngồi ăn miếng trầu với sui gia, sui gia của chị là một gia đình có thế lực tại thị xã Rạch Giá nầy. Trong ngày cưới của con trai, đôi mắt chị sáng ngời hạnh phúc, nếu không có khổ đau, chắc chị không biết được thế nào là hạnh phúc. Ước chi em có một đứa con với anh, thì tuổi già của em không còn lẻ loi cô quạnh.

Mấy năm gần đây, việt kiều về thăm nhà nhiều, mà anh vẫn biền biệt, chắc anh nghĩ nơi quê nghèo này, không còn gì để tìm lại, hay khổ đau vẫn còn làm vật vã trong tim. Phần em dầu hoàn cảnh nào, mình có gìà trăm tuổi, em vẫn muốn nhìn lại anh, dẫu cho giữa hai ta kẻ đạo người đời đôi ngã, tình yêu của em đã vượt ra ngoài lề lối, không cần giải thích không cần lý luận đơn giản là tình yêu, trắng trong như trang đầu tiên của quyển vở học trò. Anh đừng đem kinh Phật ra, cho tình yêu là tục lụy như anh đã giảng cho em nghe ngày xưa. Mình đã đi gần hết đoạn đường rồi, mình đã thấy được đâu là chân, đâu là giả. Hạnh phúc, khổ đau chỉ là gia vị của cuộc đời. Em yêu một người sĩ quan can trường tên Hồ Trung Đạo, như ba em đã nói, còn chuyện lẫn lộn với một nhà tu, chẳng qua chỉ vì vận nước điêu linh.

Thôi, thư đã dài, trời cũng đã sắp sáng, em phải sửa soạn mang hàng ra chợ. Em sẽ nhìn thấy anh ngồi trước mũi ghe rẽ về sông Kiên xuôi ra biển rộng, hạnh phúc của em, một hạnh phúc đầu ngày giữa chợ đời xuôi ngược bán mua. Hẹn anh thư sau, chúc anh có một tâm hồn bình an nơi cửa Phật.

                             Em

                          Đặng Quỳnh Mai.

Người tín nữ quỳ xuống, đôi vai gầy run run, xếp lại trang thư, vài dòng chữ lốm đốm, hoen ố trên trang giấy học trò đã cũ.

- Nam mô a di đà phật, Nam mô đại từ đại bi…………..

Đông Quyên